Btw-ruzie blokkeert Belgische begroting van €10 miljard

De Belgische topministers kwamen zaterdagmiddag bijeen en gingen die avond uit elkaar zonder begrotingsakkoord. De btw-verhoging bleek het voornaamste struikelblok (De Standaard, RTBF). Premier Bart De Wever wil de overheidsfinanciën tegen 2029 met ongeveer € 10 miljard verbeteren (Business AM). Zijn coalitiepartners onderschrijven dat doel. Ze verschillen van mening over wie de rekening betaalt: consumenten, werknemers of gebruikers van publieke diensten. Uiterlijk 15 oktober moet België de Europese Commissie een ontwerpbegroting voorleggen (Belgian Chamber).

Btw aan de kassa moet goedkopere arbeid financieren

Btw is een percentage van de verkoopprijs dat de consument betaalt. Volgens de plannen waarover De Wever spreekt, gaat het standaardtarief, dat voor de meeste goederen en diensten geldt, omhoog van 21% naar 22%. De twee verlaagde tarieven van 6% en 12% zouden plaatsmaken voor één tarief van 9%. Voor groente en fruit is mogelijk een nultarief voorzien (Brussels Times, RTL Info). De regering heeft nog niet bekendgemaakt welke producten onder welk tarief vallen. De indeling is dus voorlopig.

Een rekenvoorbeeld van De Morgen laat zien wat er op het spel staat. Een product dat nu € 100 kost, inclusief 6% btw, zou bij een tarief van 9% ongeveer € 102,83 kosten; bij 0% zou de prijs uitkomen op € 94,34 (De Morgen). Dat veronderstelt dat winkels de volledige btw-verandering doorberekenen, en dat doen ze niet altijd. Onder diezelfde aanname worden producten in de huidige middencategorie iets goedkoper en producten tegen het standaardtarief iets duurder.

De Wever wil de btw-opbrengst gebruiken om de belasting op arbeid sneller te verlagen. Hij rekent erop dat bedrijven daardoor meer mensen aannemen (Brussels Times). Of een huishouden per saldo wint, hangt dus af van wat het koopt en hoeveel voordeel het zelf van die belastingverlaging krijgt. Het plan maakt nog niet duidelijk wie ervoor in aanmerking komt. De beschikbare opbrengst is overigens al gedaald van ongeveer € 4,5 miljard naar € 2,5 miljard, doordat uitzonderingen en compensaties zijn toegevoegd (De Standaard).

Vakbond CSC liet een simulatie maken waarin een gemiddelde werknemer er jaarlijks € 348 op achteruitgaat (CSC). Dat bedrag komt uit het eigen scenario van de vakbond; over een maatregelenpakket is nog geen akkoord.

De alternatieven leggen de rekening elders

MR, de Franstalige liberale partij in de coalitie, weigert een deel van de benodigde opbrengst aan de kassa op te halen. Voorzitter Georges-Louis Bouchez stelt dat hogere belastingen werknemers en de middenklasse treffen. Hij verwijst naar een coalitieregel: nieuwe belastingen mogen hoogstens een negende van de totale begrotingsinspanning uitmaken, de combinatie van bezuinigingen en extra inkomsten (MR).

De partij komt naar eigen zeggen aan € 10 miljard met € 4 miljard uit maatregelen die al zouden zijn besloten, € 1,5 miljard uit economische groei en € 4,5 miljard aan bezuinigingen (MR). Wie groei meetelt, gaat ervan uit dat een grotere economie bij de huidige belastingtarieven meer inkomsten oplevert. Dat is een prognose, geen geld dat al binnen is. MR heeft niet gezegd waarop ze wil bezuinigen; daardoor is nog niet duidelijk wie de rekening van dat plan krijgt.

Ook op bezuinigingen bestaat verzet. Les Engagés en de Vlaamse socialisten van Vooruit, allebei coalitiepartners, keren zich tegen ongeveer € 2 miljard aan besparingen op de zorg (RTL). De berichtgeving maakt niet duidelijk hoe die besparingen vorm zouden krijgen. Afhankelijk van de invulling kunnen patiënten meer betalen, langer wachten of minder zorg krijgen.

Waarom Brussel meekijkt

Volgens Eurostat bedroeg het Belgische begrotingstekort in 2025 5,2% van het bbp, de totale waarde van wat de economie in een jaar produceert. De overheidsschuld kwam uit op 107,9% (Eurostat). De EU hanteert 3% als referentiewaarde voor het tekort. De lidstaten hebben België via de Raad tot 2029 gegeven om het buitensporige tekort terug te dringen (Council recommendation).

Dat België de deadline van deze week mist, zou niet voor het eerst zijn. Ook de deadline van oktober vorig jaar werd niet gehaald; het plan voor 2026 diende België op 14 januari 2026 in (Eurogroup). De EU-regels verbinden bovendien geen automatische boete aan een te late indiening (Regulation 473/2013).

De vertraging is het kleinere probleem. Het Belgische tekort ligt ruimschoots boven de EU-referentiewaarde, en de coalitie is het erover eens dat het moet dalen. Maar hoe de aanpassing wordt verdeeld over consumenten aan de kassa, werknemers die op belastingverlaging wachten en patiënten in de zorg, is nog niet geregeld. Zolang de productlijst voor de btw-tarieven niet vaststaat, kan niemand precies zeggen wat de aanpassing een huishouden kost.