België dekt Euroclear-risico niet

De Belgische minister van Defensie zette op 28 augustus de deur dicht voor een nieuwe poging om bevroren Russische staatsmiddelen voor Oekraïne te gebruiken. De reden is eenvoudig: geen enkele EU-regering heeft aangeboden de juridische en financiële risico’s over te nemen die bij Brussel terechtkomen omdat het geld daar ligt.

Twee dagen eerder hadden Zweden, Nederland, Polen en Spanje een brief gestuurd aan EU-buitenlandchef Kaja Kallas. Daarin vroegen zij de Europese Commissie te onderzoeken hoe bevroren Russische tegoeden verder kunnen worden gebruikt dan alleen via de opbrengsten die zij opleveren (Government of the Netherlands, Reuters/WTVB). Minister Theo Francken antwoordde dat premier Bart De Wever voet bij stuk zou houden (Nieuwsblad). Dat Belgische antwoord wordt pas logisch als duidelijk is welk risico België precies wordt gevraagd te dragen.

Euroclear draagt het Europese risico

Euroclear, de in Brussel gevestigde instelling die effecten bewaart en afwikkelt voor banken en overheden wereldwijd, beheert naar schatting € 185–193 miljard van de ongeveer € 210 miljard aan bevroren Russische centralebanktegoeden in de EU (Meduza, Commonspace). Die concentratie maakt van een Europees beleidsvraagstuk een Belgische aansprakelijkheidskwestie. Als de EU overstapt van het afromen van opbrengsten naar het gebruiken van de tegoeden zelf, krijgen België en Euroclear als eersten te maken met Russische rechtszaken en vergelding.

Die druk is er al. Le Monde meldde ongeveer 200 juridische procedures tegen Euroclear en negen arbitragekennisgevingen tegen België (Le Monde). Volgens Ellipsis Avocats heeft een rechtbank in Moskou Euroclear veroordeeld tot betaling van bijna $ 250 miljard. Dat vonnis is in de EU niet afdwingbaar, maar laat wel zien hoe ver Rusland bereid is te escaleren (Ellipsis Avocats).

Het huidige model werkt nog steeds: de EU gebruikt rente- en beleggingsopbrengsten uit bevroren activa, niet de activa zelf. Op 5 augustus maakte de EU opnieuw € 1,4 miljard over aan Oekraïne, waarmee de totale opbrengst op ongeveer € 8 miljard kwam (European Commission). De vier landen stellen echter dat de EU-lening van € 90 miljard voor 2026–2027, gedekt door de gezamenlijke EU-begroting, niet genoeg zal zijn. Een groter mechanisme, gebaseerd op de bevroren hoofdsom, zou Oekraïne geld geven waarop het ook na de volgende tranche kan rekenen (Euractiv).

Iedereen wil het geld, niemand wil de rekening

Het Belgische standpunt is voorwaardelijk, niet principieel afwijzend. Minister van Buitenlandse Zaken Maxime Prévot zei tijdens een bezoek aan Kyiv in augustus dat België geen bezwaar heeft tegen het gebruik van de tegoeden, zolang de juridische en financiële risico’s via bindende garanties over alle lidstaten worden verdeeld (Kyiv Independent). De brief van de vier landen erkent die redenering overigens zelf, door expliciet te vragen om opties waarbij het "risico bij alle EU-lidstaten ligt" (Government of the Netherlands). Maar die regeringen hebben wel de Belgische taal overgenomen, zonder een mechanisme te leveren dat voldoet aan de Belgische eis van onvoorwaardelijke en onbeperkte garanties (Euronews).

Het verschil tussen solidariteitstaal en begrotingsbereidheid wordt per land zichtbaar. De Poolse minister Radosław Sikorski zei dat Warschau "bereid is deel te nemen aan het verzekeren van België", maar Poolse berichtgeving vond geen publieke juridische formule voor een onbeperkte vrijwaring (Radio ZET). De Duitse bondskanselier Friedrich Merz vindt dat risico’s naar economische omvang moeten worden verdeeld, maar niet als blanco cheque. Duitse media schatten dat Berlijns aandeel in zo’n garantie boven de € 50 miljard kan uitkomen (Bundesregierung, FAZ). Frankrijk en Nederland steunen het principe, maar hebben geen onbeperkte aansprakelijkheid aanvaard (Ouest-France, Tweede Kamer).

Francken gaf daar nog een scherpe herinnering bij. Volgens Nieuwsblad zei hij tegen de Baltische staten dat zij België niet moesten blijven klemzetten, terwijl België via NATO Baltic Air Policing aan hun veiligheid bijdraagt. De boodschap was bot maar helder: solidariteit kan niet betekenen dat het ene land om moed vraagt terwijl het andere land de gevolgen draagt.

De kwestie zou naar verwachting terugkomen rond de informele bijeenkomst van EU-ministers van Buitenlandse Zaken op 1 en 2 september in Ierland. De Commissie zegt dat zij het onderwerp "nooit van de agenda heeft gehaald" (Commission briefing). Toch is de politieke coalitie vóór het gebruiken van Russische tegoeden breder dan de coalitie die bereid is België volledig te vrijwaren. Zolang niemand een juridisch bindende, EU-brede garantie opschrijft die Euroclears risico afdekt, is de Belgische weigering geen obstructie. Het is de prijs van het huisvesten van de infrastructuur die iedereen wil gebruiken.