Berlijn leent €203 billion voor 2027

De Duitse ontwerpbegroting voor 2027 komt uit op € 203 miljard aan nieuwe leningen, verdeeld over drie potten: de reguliere federale begroting, een defensiefonds en een infrastructuurfonds (Tagesschau, ZEIT). Die schuld kan Duitsland dragen. Op tienjarige staatsleningen betaalt Berlijn ongeveer 2,98%, terwijl Frankrijk voor dezelfde looptijd rond 3,68% kwijt is (Boursorama). De vraag is dus niet of Duitsland dit kan betalen. De vraag is wat straks wordt weggedrukt zodra defensie vooraan in de rij staat, en of de rest van Europa dat tempo kan bijhouden.

Drie leenpotten, één krimpende middenruimte

In de Duitse grondwet staat de Schuldenbremse, de schuldenrem die de gewone federale leenruimte beperkt tot een klein deel van het BBP, gecorrigeerd voor de conjunctuur. Berlijn heeft die regel niet afgeschaft. Het heeft het grote geld eromheen geleid. Defensie-uitgaven boven 1% van het BBP mogen inmiddels buiten het plafond worden gefinancierd, terwijl twee speciale fondsen los van de hoofdbegroting lenen (ZEIT, taz).

De verdeling is helder: € 118,7 miljard aan leningen binnen de kernbegroting, € 54,9 miljard uit het infrastructuurfonds en € 30 miljard uit het Bundeswehrfonds (ZEIT, Reuters).

Alleen al de defensie-uitgaven lopen op tot ongeveer € 109,8 miljard. Met Oekraïnesteun en andere veiligheidsgerelateerde posten erbij komt het totaal uit op circa € 130 miljard (ZEIT). Die bedragen zijn politiek afgeschermd. De rest moet vechten om wat overblijft.

Minister van Financiën Lars Klingbeil dichtte een gat van € 21 miljard met bezuinigingen van 1% bij ministeries, een hogere tabaksbelasting, een nieuwe plasticheffing, lagere subsidies voor sociale verzekeringen en het aanspreken van reserves van vóór 2019 (Deutschlandfunk). Uit die reserve kwam € 6,8 miljard, waardoor voor latere jaren nog maar € 3,9 miljard resteert (Süddeutsche Zeitung). Dat vangnet is dus vrijwel op.

Wie betaalt werkelijk

De grootste afzonderlijke begrotingspost bestaat uit federale betalingen aan het pensioenstelsel, goed voor ongeveer € 132 miljard (Süddeutsche Zeitung). Geen coalitie gaat aan de pensioenen zitten. De rekening belandt daardoor bij groepen met minder politiek gewicht: huishoudens die verwarmingssteun kwijtraken, ontvangers van ontwikkelingshulp in armere landen en ministeries die subsidies moeten terugschroeven. De Duitse ODA, de officiële ontwikkelingshulp die een overheid aan armere landen besteedt, ligt op koers om in 2029 te dalen naar 0,43% van het nationaal inkomen (DonorTracker).

Daar komt de rente bij. De federale rentelasten stijgen naar verwachting van € 41,9 miljard in 2027 naar € 80,7 miljard in 2030 (taz, Süddeutsche Zeitung). Elke euro voor obligatiehouders kan niet naar spooronderhoud, scholen of latere lastenverlichting. BNP Paribas schat dat de Duitse staatsschuld in 2030 kan oplopen tot 71% van het BBP, met tienjaarsrentes rond 3,3% eind 2026 (BNP Paribas). De Duitse staat wordt structureel duurder om te besturen.

De Europese kloof die hierdoor ontstaat

Het Duitse rentevoordeel ten opzichte van Frankrijk, die spread van 0,7 procentpunt op staatsleningen, betekent dat dezelfde defensie-euro Parijs merkbaar meer kost. Landen die goedkoper lenen, kopen sneller paraatheid. Landen met hogere rentes moeten duurder lenen, elders harder snijden of wachten op gezamenlijke EU-financiering die mogelijk te laat komt. Italië heeft een goedgekeurde EU-SAFE-leningslijn van maximaal € 14,9 miljard voor defensieaankopen, maar heeft de overeenkomst met de Commissie nog niet ondertekend (Quotidiano Nazionale). De Fondation Robert Schuman waarschuwde al dat defensie die alleen op ongelijke nationale balansen rust, Europa kan opdelen in landen die zich kunnen bewapenen en landen die dat niet kunnen (Fondation Robert Schuman).

Aan de oostflank draait het vervolgens om de vraag of Duits geld ook echte capaciteit oplevert. De Bundeswehr oefende in Litouwen met 2.900 militairen, tanks en gevechtshelikopters (Bundeswehr). Tegelijk wil Berlijn nog altijd een deel van zijn wapens in de Verenigde Staten kopen, wat het industriële voordeel voor Europese toeleveringsketens beperkt (RMF24).

Deze begroting maakt de Duitse herbewapening financierbaar. Zij bewijst nog niet dat Duitsland Europese defensiecapaciteit opbouwt, in plaats van vooral zijn eigen veiligheid te kopen terwijl buurlanden achterblijven.