Berlijn plant €203 miljard nieuwe schuld

Duitsland gaat veel meer lenen dan de gewone begroting doet vermoeden. In de ontwerpbegroting voor 2027 komt de nieuwe schuld uit op ongeveer € 203,7 miljard, verdeeld over de kernbegroting, een infrastructuur- en klimaatfonds en het speciale fonds voor de Bundeswehr (Tagesschau, ZEIT). Tot en met 2030 wijst het pad richting circa € 839 miljard aan nieuwe schuld (n-tv). Het land dat Zuid-Europa tien jaar lang voorhield dat de broekriem moest worden aangehaald, leent nu in een tempo dat Berlijn vijf jaar geleden zelf zou hebben tegengehouden.

Eén schuldenrem, drie leenloketten

De Duitse constitutionele schuldenrem bestaat nog steeds. Die regel moet reguliere jaarlijkse tekorten klein houden en bindt nog altijd de gewone federale begroting. Alleen zitten de politiek urgente uitgaven inmiddels grotendeels daarbuiten.

Dat gebeurt via speciale fondsen. Een infrastructuur- en klimaatfonds van € 500 miljard leent op de eigen balans, los van de kernbegroting (Euroconstruct). Defensie-uitgaven boven 1% van het BBP zijn sinds de begrotingshervorming van maart 2025 grondwettelijk uitgezonderd van de berekening van de schuldenrem (Tagesschau). Daardoor valt de nieuwe schuld in 2027 uiteen in lagen: € 118,7 miljard in de kernbegroting (n-tv), € 54,9 miljard via het infrastructuurfonds en € 30 miljard via het Bundeswehrfonds.

Dat levert een merkwaardig beeld op. In totaal leent Duitsland recordbedragen, terwijl afzonderlijke ministeries onder bezuinigingsdruk staan. Het ministerie van Financiën gebruikte ongeveer € 10 miljard aan reserves om gaten in het begrotingsplan voor 2027 te dichten (Deutschlandfunk). Voor 2028 wordt alweer een tekort van € 30 miljard verwacht (ad-hoc-news).

Wie krijgt het geld

Defensiebedrijven en infrastructuurconcerns profiteren direct. De investeringsuitgaven stijgen in 2027 naar ongeveer € 117,5 miljard, terwijl defensie alleen al uitkomt op € 130,1 miljard (Devdiscourse/Reuters). Dat betekent vollere orderboeken voor bouwers, ingenieursbureaus en militaire leveranciers. BNP Paribas schatte dat de budgettaire draai de Duitse groei in 2026 met ongeveer 0,7 procentpunt kan verhogen, via publieke investeringen en de particuliere bestedingen die daarop volgen (BNP Paribas).

Voor huishoudens zijn de voordelen trager en minder zeker. Betere spoorverbindingen, digitale netwerken en veiligheid kosten jaren voordat ze zichtbaar worden. Intussen kan de druk op de kernbegroting leiden tot lagere subsidies en aanpassingen in de sociale uitgaven. De duidelijkste rekening ligt bij toekomstige belastingbetalers: de Duitse tienjaarsrente staat rond 2,94% (Trading Economics), ver verwijderd van de bijna nulrente die oudere schuld goedkoop maakte. Met een federale schuld die al € 1,843 biljoen bedraagt (BMF), eten hogere rentelasten steeds verder in op de ruimte die de begroting in latere jaren nog heeft.

Europa leest het signaal

Elke buur trekt zijn eigen conclusie. Frankrijk ziet hypocrisie: Berlijn leent nationaal op grote schaal, terwijl het naar verluidt aandringt op ongeveer € 400 miljard aan bezuinigingen op de volgende meerjarenbegroting van de EU (Upday/Reuters). Italië krijgt er een politiek argument bij: als Duitsland zwaar mag lenen voor defensie, kan Rome soortgelijke flexibiliteit claimen. Al kan de BTP-Bund-spread, het verschil tussen wat Italië en Duitsland betalen om te lenen, ook dalen doordat de Duitse rente zelf stijgt, niet doordat Italië veiliger is geworden (Corriere). Polen kijkt vooral naar de EU-begroting, waar 212,6 miljard złoty aan toegezegde cofinanciering op het spel staat (MFiPR).

De obligatiemarkten blijven kalm. Duitsland is nog altijd de referentielener van de eurozone (FT). De grote vraag is wel of dit echt nieuw geld is, of oude uitgaven in een nieuwe verpakking. De juridische toets voor het infrastructuurfonds vereist alleen dat de gecorrigeerde investeringen in de kernbegroting 10% van de uitgaven halen, een regel die boekhouding meet en geen bruggen (Euroconstruct). Ministeries kunnen dus blijven snijden terwijl de speciale fondsen blijven lenen. Het aandachtspunt is daarom niet alleen het Duitse schuldniveau. Het gaat erom of het geld op tijd verandert in bruikbare capaciteit, voordat het volgende begrotingsgat zich aandient.