Berlijn omzeilt schuldrem met €203 miljard

De Duitse federale rekenkamer waarschuwde het parlement op 3 september dat de regering richting een schuldenval beweegt. Als Berlijn zijn huidige uitgavenplannen doorzet, kan de federale schuld verdubbelen van ongeveer € 1.500 miljard eind 2020 naar minstens € 3.000 miljard in 2030 (FAZ, Bundestag). Dat is niet alleen een Duits probleem. De grootste economie van Europa leent fors voor defensie en infrastructuur. Tegelijkertijd wil Duitsland ongeveer € 400 miljard schrappen uit de volgende EU-begroting (Investir/Les Echos). Hoe zwaarder Berlijn zelf in de schuld komt, hoe minder ruimte er overblijft voor Europese gulheid.

Hoe € 200 miljard per jaar langs de schuldenrem glipt

De Bundesrechnungshof, die controleert of de federale overheid rechtmatig met publiek geld omgaat, voorspelt geen staatscrisis. De waarschuwing is technischer, en juist daarom belangrijk: nieuwe schulden worden om de Duitse schuldenrem heen geleid. Die grondwettelijke regel beperkt het structurele federale tekort tot 0,35% van het BBP (Bundestag). De bedoeling was dat gewone begrotingen niet ongemerkt grote tekorten zouden stapelen. Een grondwetswijziging uit maart 2025 maakte daar twee uitzonderingen op. Defensie-uitgaven boven 1% van het BBP vallen er voortaan buiten. Daarnaast mag een nieuw infrastructuur- en klimaatfonds van € 500 miljard twaalf jaar lang zelfstandig lenen (BMF).

Het gevolg is een snelle oploop van de leenbehoefte. De nettofinanciering van de kernbegroting stijgt van € 98 miljard in 2026 naar € 167,3 miljard in 2030. Tel je de speciale fondsen mee, dan komt de gezamenlijke nieuwe schuld alleen al in 2027 uit op ongeveer € 203 miljard (Bundestag, Onvista/Reuters).

De rentelasten laten zien wanneer lenen politieke keuzes begint te verdringen. Volgens de eigen ramingen van de regering stijgen de rentebetalingen in 2030 naar € 80,7 miljard, bij totale federale uitgaven van € 635,4 miljard (Bundestag). Ongeveer één op de acht euro’s gaat dan naar schuldendienst. Dat geld moet de begroting betalen voordat er iets kan naar scholen, spoor of belastingverlaging.

Geleend geld, bruggen die niet gebouwd worden

Het argument voor extra lenen is overigens niet verzonnen. De Bundesbank stelde dat de Duitse netto-investeringen in vaste activa in 2024 en 2025 voor het eerst sinds de hereniging negatief werden. Anders gezegd: wegen, spoorlijnen en energienetten sleten sneller dan Duitsland ze verving (Bundesbank).

Maar schuldruimte creëren is eenvoudiger dan projecten uitvoeren. Het ifo-instituut berekende dat de regering in 2025 via het infrastructuurfonds € 24,3 miljard leende, terwijl de federale investeringen met slechts € 1,3 miljard stegen (ifo). Het grootste deel van de nieuwe schuld verving dus geld dat de begroting toch al zou uitgeven, in plaats van extra capaciteit te financieren. Zeit meldde dat tot nu toe slechts ongeveer 10% van het infrastructuurfonds is gebruikt (Zeit). Het ministerie van Financiën vindt dat het effect van het fonds over 2025–2028 moet worden beoordeeld (BMF). Dat kan best, maar voorlopig is het een belofte, geen resultaat.

Wie betaalt in Europa

Als Duitsland meer leent, stijgen de financieringskosten in de hele eurozone mee. Duitse staatsobligaties zijn immers de referentieprijs voor veilige Europese schuld. Gaat die basisrente omhoog, dan eisen beleggers ook van andere overheden meer vergoeding. De Duitse tienjaarsrente is al boven 3,36% uitgekomen, het hoogste niveau in vijftien jaar (Euronews, Le Monde). Frankrijk, met een staatsschuld van 115,6% van het BBP (Insee), zit al in een EU-procedure voor buitensporige tekorten, het formele traject dat landen met te grote tekorten dwingt te bezuinigen of belastingen te verhogen. De Franse Senaat raamt dat de Franse bijdrage aan de volgende EU-begroting jaarlijks kan stijgen van € 26 miljard naar € 36 miljard (Sénat). Hogere marktrentes maken die klem alleen maar strakker.

De politieke rekening komt terecht bij de volgende meerjarenbegroting van de EU voor 2028–2034, waarvoor de Commissie ongeveer € 2.000 miljard heeft voorgesteld (European Commission). Zes nettobetalers, waaronder Duitsland en Nederland, eisen stevige bezuinigingen (NOS). Polen vreest dat Duitse begrotingsdruk leidt tot kortingen op cohesiefondsen. Tegelijk gaat ongeveer 28% van de Poolse export naar Duitsland, waardoor Duitse stagnatie een direct risico is voor Poolse producenten (Rzeczpospolita).

Duitslands partners hebben nu onderbouwing voor een harde verdenking: Berlijn maakt sneller ruimte voor Duitse prioriteiten dan voor gezamenlijke Europese. Of dat beeld kantelt, hangt af van de vraag die het rapport van de rekenkamer openlaat. Wordt het infrastructuurfonds echte investering, of blijft het vooral een manier om oude uitgaven met nieuwe schuld een ander etiket te geven?