Berlijn en Warschau botsen over €6,6 miljard

Hongarije heeft zijn veto opgeheven tegen € 6,6 miljard aan EU-militaire steun voor Oekraïne. Opluchting leverde dat nauwelijks op. De EU-defensieministers stuitten direct op een moeilijkere vraag: moet het geld landen terugbetalen die al wapens leverden, of moet het nieuwe wapens kopen voor het front? Duitsland en Polen kwamen tegenover elkaar te staan. Daarmee wordt een scheur zichtbaar in de belofte van lastenverdeling waarop de Europese steun aan Kyiv rust.

Een Fonds Dat Zijn Eigen Beloften Niet Kan Betalen

De Europese Vredesfaciliteit is een fonds buiten de EU-begroting waarin lidstaten nationale bijdragen bundelen voor militaire steun. Het staat buiten de reguliere begroting omdat de EU-verdragen militaire uitgaven uit de begroting uitsluiten. Het mechanisme is eenvoudig: landen leveren bilateraal wapens aan Oekraïne en vragen daarna een gedeeltelijke vergoeding uit de gezamenlijke pot (Eur-Lex). Hongarije hield die pot ruim twee jaar geblokkeerd. Toen Boedapest begin juni zijn veto introk, kwam het geld vrij, maar de wachtlijst aan vergoedingsclaims bedraagt inmiddels ongeveer € 43 miljard (Brussels Signal). Het fonds dekt circa 40% van de overdrachtswaarde (Ground, Arab News/AFP). Zelfs dat deel is nu buiten bereik.

Kaja Kallas, de buitenlandchef van de EU, stelde een driedeling voor: gedeeltelijke vergoedingen aan lidstaten, nieuwe gezamenlijke aankopen voor Oekraïne en financiering voor EUMAM Ukraine, de militaire trainingsmissie van de EU. Volgens berichtgeving gaat het om € 900 miljoen voor training, € 1 miljard voor gezamenlijke inkoop en € 4,7 miljard voor betalingen aan lidstaten (EEAS, Babel).

Wie Betaalt Voor Wie Als Eerste Leverde

Duitsland vindt dat het geld vooral de huidige gevechtskracht van Oekraïne moet vergroten. Staatssecretaris van Defensie Sebastian Hartmann zei dat EPF-gelden die niet onmiddellijk worden gebruikt alsnog Oekraïne moeten steunen. Een dag later zegde minister van Defensie Boris Pistorius nog eens € 300 miljoen toe aan het Tsjechische munitie-initiatief, een inkoopkanaal dat nieuwe leveringen oplevert in plaats van oude leveringen te vergoeden (BMVg).

Polen ziet vooral een geschonden afspraak. Viceminister van Defensie Cezary Tomczyk zei dat Warschau volledige terugbetaling wil van ongeveer € 450 miljoen voor wapens die al zijn geleverd (RMF24). De verwachte vergoedingspercentages zouden zijn gedaald van ongeveer 84% naar 46% en kunnen onder de nieuwe verdelingsdruk nog verder zakken (Censor). Dat zijn onderhandelingscijfers, geen vastgestelde tarieven, maar ze verklaren wel de Poolse onrust.

Slowakije laat zien dat de frustratie verder reikt dan Warschau. Bratislava schonk onder de vorige regering MiG-29-gevechtsvliegtuigen en een S-300-luchtverdedigingssysteem, samen gewaardeerd op ongeveer € 700 miljoen. Tot nu toe ontving het land slechts € 92 miljoen uit de Europese Vredesfaciliteit (Bankier). Ambtenaren rekenden op circa € 250 miljoen; mogelijk blijft daar nu ongeveer een tiende van over (Denník N). Premier Robert Fico zei dat hij Commissievoorzitter Ursula von der Leyen zou aanspreken op geld dat volgens hem is verschoven van vergoedingen aan donorlanden naar directe uitgaven voor Oekraïne (Aktuality.sk).

Twee Logica's, Eén Fonds

Zweden, dat zelf ook nog op EPF-geld wacht, beschouwt Oekraïnesteun eerder als een langetermijninvestering in veiligheid dan als een vergoedingsclaim (GP). Noordse landen steunden tijdens de bijeenkomst van defensieministers in grote lijnen de Duitse benadering (RBC Ukraine). Het ene kamp ziet de Europese Vredesfaciliteit als een lastenverdelingscontract dat eerdere toezeggingen moet nakomen. Het andere kamp ziet het fonds als een oorlogsinstrument dat nu moet leveren wat Oekraïne op het slagveld nodig heeft.

Voor beide redeneringen valt iets te zeggen. Oekraïne heeft acuut behoefte aan luchtverdediging en munitie, en nieuwe inkoop heeft een militair effect dat een vergoeding achteraf niet heeft (EEAS). Maar Polen en Slowakije hebben nationale arsenalen leeggetrokken op basis van de afspraak dat Europa de kosten zou delen. Als die afspraak achteraf wordt verdund, worden juist de landen geraakt die het snelst handelden.

Een definitieve verdelingstabel is nog niet gepubliceerd. Het compromis van Kallas blijft een voorstel, geen vastgestelde formule (Tagesschau). Boven de volgende gespreksronde hangt daarom een eenvoudige vraag: wie heeft besloten dat het achteraf afzwakken van eerdere toezeggingen een aanvaardbaar beginpunt voor onderhandelingen is?