Zwarte Zee-aanvallen laten schepen onbeschermd

Zeven opvarenden van de tanker Wine Trader waren nog vermist toen Roemeense reddingswerkers op 16 oktober hun zoektocht hervatten (Reuters). Sinds begin oktober zijn voor de kust van Roemenië en Bulgarije, beide EU- en NAVO-lid, koopvaardijschepen gezonken of in brand gevlogen. Het bewijs over de oorzaak verschilt per schip. Noch de NAVO, noch de EU heeft een plan aangekondigd om het scheepvaartverkeer te beschermen.

Wat Bulgarije heeft vastgesteld en Roemenië niet

De eerste koopvaardijboot, geladen met maïs, zonk op 5 oktober voor de Roemeense kust. Het Roemeense ministerie van Binnenlandse Zaken meldde twee doden en 11 gered, maar stelde geen oorzaak vast (MAI).

De Bulgaarse registratie is concreter: de regering zegt immers welk wapen is gebruikt. Op 6 oktober meldde Sofia dat drones vanuit de lucht en vanaf zee twee koopvaardijschepen hadden geraakt in de exclusieve economische zone van Bulgarije. Die zone ligt buiten de territoriale wateren. Het land beheert er de natuurlijke rijkdommen, maar heeft geen zeggenschap over passerende schepen (BTA). Een van de twee schepen zonk.

Op 13 oktober volgde een tweede reeks aanvallen, die het Bulgaarse ministerie van Transport registreerde (Bulgarian transport ministry). Een van die schepen, de HS Dignity, zonk. Vijf opvarenden werden gered en 11 werden als vermist opgegeven (AFP).

Over de Roemeense incidenten is minder duidelijk. Aan boord van twee tankers, de Yara J en de Wine Trader, brak halverwege oktober brand uit bij de haven van Sulina. De eerste melding van de Roemeense Maritieme Autoriteit ging over brand op de Wine Trader: vijf van de twaalf bemanningsleden waren gered, maar een oorzaak werd niet genoemd (Romanian Naval Authority via AGERPRES).

President Nicușor Dan zei dat drones beide tankers hadden geraakt. De regering nam die lezing niet volledig over. Waarnemend minister van Defensie Radu Miruță zei dat de militaire radar geen drone richting de Yara J had waargenomen (AGERPRES).

Rusland verantwoordelijk houden is iets anders dan het bewijzen

Oana Țoiu, de Roemeense minister van Buitenlandse Zaken, houdt Rusland volledig verantwoordelijk voor de onveilige situatie op de Zwarte Zee. Dat is een politieke beoordeling van wie het risico heeft veroorzaakt. Vaststellen wie elke drone heeft gelanceerd, is lastiger; geen enkele regeringsfunctionaris heeft dat bewezen.

De Bulgaarse premier Rumen Radev zegt dat Rusland baat heeft bij de aanvallen, maar dat Sofia onvoldoende bewijs heeft om de dader aan te wijzen (BTA). Ook Dan zei op 16 oktober dat het te vroeg was om te bewijzen dat Rusland achter de aanvallen zat (DC News). De meest directe aanwijzing komt tot dusver van één niet bij naam genoemde militaire NAVO-bron. Die vertelde Reuters dat de drones die de tankers bij Sulina raakten uit Rusland kwamen (Reuters).

De bondgenoten houden dezelfde lijn aan. Frankrijk veroordeelde de aanvallen op 15 oktober, maar zei dat het de reeks niet aan Moskou had toegeschreven (French foreign ministry). Bulgarije heeft wel om technische hulp van de EU en de NAVO gevraagd om de drones te traceren.

Wie de schepen kan beschermen

Op 15 oktober spraken Dan en Radev met NAVO-secretaris-generaal Mark Rutte (To Brief). Rutte verwees naar de systemen tegen drones die al aan de oostflank van de NAVO zijn ingezet. Voor koopvaardijschepen kondigde hij geen patrouilles of escorte aan (NATO).

Voor een NAVO-operatie moeten de lidstaten instemmen. Hun ambassadeurs bespreken de Zwarte Zee naar verwachting binnenkort (Radio Romania International). Bulgarije heeft gevraagd om NAVO-gevechtsvliegtuigen en systemen tegen drones.

Op 16 oktober eisten EU-leiders veilige doorvaart voor alle koopvaardijschepen (European Council). Ze veroordeelden de aanvallen voor de kust van Bulgarije en Roemenië zonder de daders aan te wijzen. Los daarvan stelden ze Rusland verantwoordelijk voor de bredere campagne tegen Oekraïense havens. Een maritieme missie kwam er niet.

Vooralsnog heeft Roemenië alleen een aanbod. Dan zegt dat een Frans technisch team hulp heeft aangeboden, terwijl de Roemeense luchtverdediging die met EU-geld wordt gefinancierd pas over anderhalf tot tweeënhalf jaar beschikbaar komt (Radio România Actualități). Een hulpaanbod is overigens nog geen schip of radar ter plaatse.

De feiten laten zich helder afbakenen. Bulgarije heeft directe droneaanvallen op vier schepen gemeld (BTA, Bulgarian transport ministry). De oorzaak van de branden op de Roemeense tankers staat minder vast. Noch de NAVO, noch de EU heeft een operatie aangekondigd om de schepen te beschermen. Totdat de bondgenoten daarover besluiten, dragen de bemanningen die richting Oekraïense havens en de Donau varen het risico zelf.