NAVO bespreekt Zwarte Zee, stuurt geen escortes

Zeven bemanningsleden van de chemicaliëntanker Wine Trader waren nog vermist nadat het schip voor de Roemeense Donauhaven Sulina in brand was gevlogen; vijf opvarenden werden gered (AGERPRES). Diezelfde dag brachten Roemenië en Bulgarije een reeks aanvallen op koopvaardijschepen onder de aandacht van de secretaris-generaal van de NAVO. Het leverde overleg tussen de ambassadeurs van de bondgenoten op, volgende week, maar geen aangekondigde missie om schepen te beschermen (Radio România Actualități).

Een brand waarvan de oorzaak niet vaststaat

De lege tanker had twaalf mensen aan boord toen het schip rond 07.00 uur op 15 oktober een noodsignaal wegens brand uitzond, ongeveer dertien zeemijl ten zuidoosten van Sulina (Romanian Naval Authority). De Roemeense grenspolitie stuurde reddingswerkers de ruwe zee op (Border Police). De scheepvaartautoriteit registreerde brand in de bovenbouw. Zij heeft geen doden bevestigd en zegt niet waardoor de brand ontstond.

Minister van Buitenlandse Zaken Oana Țoiu ging verder. Volgens haar was Rusland volledig verantwoordelijk; ze sprak van vier aangevallen koopvaardijschepen en acht verloren levens in 24 uur (AGERPRES). In de officiële registraties staan zeelieden als vermist, niet als overleden. Bulgarije beëindigde op 14 oktober de zoektocht naar de elf vermiste opvarenden van HS Dignity (Bulgarian transport ministry). Voor hun families is het stopzetten van de zoektocht zwaar nieuws. Een bevestigd dodental voor de reeks is er overigens nog niet.

President Nicușor Dan bevestigde minder aanvallen dan zijn minister had geteld. Volgens hem troffen drones vanuit de lucht twee schepen in Roemeense wateren; hij noemde geen dader (Radio România Constanța). Reuters citeerde een niet bij naam genoemde militaire bron binnen de NAVO, die zei dat de drones uit Rusland kwamen. Volgens hetzelfde bericht bevond Wine Trader zich ongeveer één zeemijl buiten de Roemeense territoriale wateren (Reuters). Uit de openbare informatie blijkt nog niet dat de brand op Wine Trader verband houdt met die reeks aanvallen.

De regeringen spreken elkaar concreet tegen. De Roemeense minister van Buitenlandse Zaken wijst Moskou rechtstreeks aan, terwijl de Roemeense president geen dader noemt. Frankrijk veroordeelde de aanvallen, maar een woordvoerder zei op 15 oktober dat Parijs deze reeks niet aan Rusland had toegeschreven (French foreign ministry). De branden in de nacht volgden een dag na een explosie aan boord van de voor anker liggende tanker Yara J, bij Sulina (To Brief).

Wat de NAVO daadwerkelijk heeft afgesproken

Dan en de Bulgaarse premier Rumen Radev spraken met Mark Rutte, de secretaris-generaal van de NAVO. Na afloop zei Rutte dat de NAVO met haar bondgenoten aan de Zwarte Zee blijft samenwerken en haar afschrikking en verdediging zo nodig aanpast (AP). De ambassadeurs van de NAVO bespreken de veiligheid op de Zwarte Zee volgende week tijdens hun reguliere bijeenkomst.

De twee leiders riepen artikel 4 niet in, de verdragsbepaling waarmee een bedreigde bondgenoot formeel overleg kan vragen (Radio Romania International). Het onderwerp komt daardoor op de gewone agenda van de ambassadeurs. Er volgt dus geen spoedoverleg van het bondgenootschap op verzoek van een lidstaat.

Het overleg van volgende week kan wel ruimte bieden voor verdere stappen. Voor elke NAVO-operatie is instemming van alle bondgenoten nodig. Daarna bepaalt elke regering welke schepen en vliegtuigen zij beschikbaar stelt (NATO). Türkiye heeft bovendien een extra troef in handen. Volgens het Verdrag van Montreux bepaalt het land welke oorlogsschepen door de Bosporus mogen varen. Dat is van belang als bondgenoten van buiten de Zwarte Zee marineschepen naar het gebied willen sturen.

Waarom ook de rest van Europa belang heeft bij de Zwarte Zee

Ook de Oekraïense handel loopt via de wateren voor Roemenië en Bulgarije. Volgens de EU Council gaat 80% van de Oekraïense export van graan en oliehoudende zaden over de Zwarte Zee. De EU rekent het openhouden van die uitvoerroute tot haar steun aan Oekraïne. Zonder beschermingsmissie blijft de route afhankelijk van de bereidheid van civiele bemanningen om te varen; kustdiensten moeten de gevolgen opvangen.

Roemenië en Bulgarije hebben laten zien dat ze zware reddingsoperaties aankunnen en snel aandacht van bondgenoten kunnen krijgen. Vooralsnog heeft de NAVO de veiligheid op de Zwarte Zee op de agenda van volgende week gezet en geen escortemissie aangekondigd. Bescherming op zee vereist instemming van alle bondgenoten en regeringen die schepen en vliegtuigen willen inzetten. Onderzoekers hebben nog niet vastgesteld waardoor Wine Trader in brand vloog.