Britannië knijpt stroomkabels naar Europa

De Britse netbeheerder NESO is begonnen met het beperken van de hoeveelheid elektriciteit die handelaren vooraf kunnen boeken op vier kabels tussen het Verenigd Koninkrijk en het Europese vasteland. Het gaat om verbindingen met België, Frankrijk, Denemarken en Noorwegen. Volgens Belgische media, die zich baseren op een sectoroverzicht van NESO's eigen transparantieforum, verlaagt de National Energy System Operator de capaciteit die een dag vooruit beschikbaar wordt gesteld (RTBF, Le Soir).

De kabels gaan niet uit. NESO verlaagt de Net Transfer Capacity: de handelsruimte die per verbinding beschikbaar is. Dat gebeurt wanneer de Britse netbeheerder krapte op het eigen elektriciteitsnet verwacht. Door vóór de marktveiling minder capaciteit vrij te geven, voorkomt NESO dat eerder ingeplande stromen later in real time moeten worden teruggedraaid. Dat is doorgaans duurder.

De aanleiding is hitte. De Britse toezichthouder Ofgem opende een formeel onderzoek naar het systeembeheer nadat een hittegolf in juni de reservemarges onder druk zette, al vielen er geen klanten zonder stroom (Ofgem). In juli volgde een aparte waarschuwing voor een verwacht tekort van 1.000 MW tijdens de avondpiek (Energy Live News). Het antwoord van NESO is simpel: meer ruimte thuis achter de hand houden.

Waarom Brexit dit eenvoudiger maakt

Binnen de EU loopt grensoverschrijdende elektriciteitshandel via "implicit market coupling". Eén algoritme koppelt automatisch kabelcapaciteit aan prijsverschillen en stuurt stroom van goedkopere naar duurdere zones. Beperkt een netbeheerder de capaciteit op één grens, dan rekent het systeem de stromen over het hele netwerk opnieuw door. Zo wordt de aanpassing gespreid en krijgt niet één land de volledige klap. De Belgische netbeheerder Elia stelt dat dit systeem de liquiditeit vergroot en prijzen stabiliseert (Elia).

Sinds januari 2021 valt Groot-Brittannië buiten dat systeem. Stroom op Nemo Link, de kabel van 1 GW tussen het VK en België, wordt verhandeld via expliciete veilingen waarbij kabelruimte en elektriciteit afzonderlijk worden verkocht. Daardoor kan NESO de aangeboden capaciteit beperken met minder EU-restricties. België blijft fysiek met Groot-Brittannië verbonden, maar de marktregels voor die verbinding zijn niet langer gedeeld.

Wie betaalt voor de verloren flexibiliteit

België verliest niet rechtstreeks stroom, alsof er een schakelaar wordt omgezet. Het verliest opties. Krimpt de beschikbare kabelcapaciteit, dan worden minder grensoverschrijdende transacties ingepland en lopen de prijsverschillen tussen de Britse en Belgische markt op. De netbeheerder moet vervolgens dichter bij het leveringsmoment stroom inkopen of activeren, meestal tegen slechtere prijzen. Industriële gebruikers met contracten die aan de spotmarkt hangen, voelen die volatiliteit het snelst. Huishoudens met vaste tarieven zijn voorlopig afgeschermd, al geldt dat vooral tot hun contract afloopt.

Recente hittegolven laten zien wat krapte nu al met prijzen doet. Tijdens de hitte eind juni bereikten Belgische kwartierprijzen een record van € 1.038,25 per MWh, terwijl Nederlandse prijzen opliepen tot € 902,47 per MWh (GO15). Zulke pieken komen door meer factoren dan alleen kabelstromen. Ze tonen wel in welke markt NESO nu aanbod begint af te knijpen.

Ook de Britse capaciteitsplanning laat zien hoe Londen naar deze verbindingen kijkt zodra het spannend wordt. Overheidsdocumenten gebruiken zogenoemde "de-rating factors": Groot-Brittannië rekent de volledige kabelcapaciteit niet mee als vaste leveringszekerheid wanneer stress op het systeem wordt verwacht. Nemo Link telt voor 71% mee; ElecLink naar Frankrijk voor 60% (UK Gov). Nog voordat NESO capaciteit beperkt, plant Groot-Brittannië dus al alsof deze kabels deels kunnen wegvallen.

Denemarken laat het probleem het scherpst zien. Viking Link verbindt een Deens net met veel windstroom met Groot-Brittannië. In winderige uren hebben Deense producenten exportroutes nodig. In windstille, donkere periodes leunt Denemarken juist op import. Deense media berichtten al over politieke druk van buurlanden die stroom liever thuis houden wanneer de eigen prijzen stijgen (Politiken, Berlingske). Deze kabels zijn dus meer dan handelsleidingen. Ze zijn politieke verzekering, en die verzekering wordt getest zodra iedereen haar tegelijk nodig heeft.

Een bedrag in euro's voor Belgische of Franse consumenten valt nog niet te geven. De beperking is pas net begonnen en gegevens achteraf ontbreken. Het mechanisme is wel helder: krappe Britse marges leiden tot lagere dagvooruitcapaciteit, minder ingeplande handel, grotere prijsverschillen en duurdere balancering voor continentale netbeheerders. De kwetsbaarheid zit in de asymmetrie: de kabel blijft gedeeld, maar de noodbeslissing wordt steeds nationaler. Juist bij hitte, wanneer de Britse reservemarges krimpen, telt voor NESO eerst de binnenlandse speelruimte.