Brussel tikt Spanje aan om corruptie

De regering van Pedro Sánchez presenteert zich graag als verdediger van democratische normen. In het rechtsstaatrapport over 2026, gepubliceerd op 17 juli, noteert de Europese Commissie voor Spanje slechts "beperkte vooruitgang" bij corruptiebestrijding, lobbyregels en de hervorming van de rechterlijke macht (European Commission, Ara). Het jaarlijkse rapport is juridisch niet bindend en leidt op zichzelf niet tot sancties (Commission Q&A). Maar het geeft critici van Spanje, in eigen land en daarbuiten, wel een door Brussel gestempeld dossier dat zij meteen kunnen gebruiken.

Wat de Commissie vaststelde

Het rechtsstaatrapport is de jaarlijkse doorlichting van de Commissie van de rechtspraak, corruptiebestrijding, persvrijheid en institutionele waarborgen in alle EU-landen. Het hoofdstuk over Spanje leest vooral als een lijst met half afgemaakte reparaties.

Bij corruptie zit het probleem vooral in de traagheid. Grote zaken blijven hangen door knelpunten rond financieel forensisch bewijs en zwak dossierbeheer (Infobae, La Voz de Galicia). Spanje heeft nog altijd geen verplicht openbaar lobbyregister en geen onafhankelijke integriteitsautoriteit met echte bevoegdheden, hoewel er inmiddels wel een wetsvoorstel ligt (20 Minutos).

De kritiek op de rechterlijke macht gaat verder. De Commissie herhaalde haar oproep aan Spanje om de benoeming van leden van de CGPJ te veranderen, de raad die de rechterlijke macht bestuurt en hoge rechters benoemt. In het huidige systeem hebben parlementaire partijen grote invloed op wie in die raad komt te zitten. Daarmee krijgen zij indirect ook invloed op welke rechters carrière maken (Ara). Ook drong Brussel er bij Madrid op aan de ambtstermijn van de procureur-generaal los te koppelen van de politieke cyclus van de regering. Als de hoogste aanklager meebeweegt met de macht, ontstaat immers al snel de indruk dat vervolgingen politieke belangen dienen (El Español).

De scherpste passage ging over politieke taal. Volgens de Commissie hoort kritiek op rechterlijke uitspraken bij het democratische debat, maar moeten regeringsleden en parlementariërs uitspraken vermijden die de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht ondermijnen.

Wie baat heeft bij deze formulering

In Spanje profiteert vooral de oppositie. "Beperkte vooruitgang" is een Brusselse formulering waarmee critici van Sánchez kunnen zwaaien zonder het betoog zelf nog te hoeven opbouwen (El Mundo). Transparantieorganisaties krijgen tegelijk een meetlat waarnaar zij kunnen verwijzen wanneer hun eisen als partijpolitiek worden weggezet. De regering kan de klap opvangen door te zeggen dat dit reguliere monitoring is en door te wijzen op de hervormingen die in voorbereiding zijn.

Buiten Spanje greep Hongarije het rapport aan als munitie. Nog voor publicatie stelde de Hongaarse EU-minister János Bóka dat het rapport zou laten zien of de Commissie landen wel langs dezelfde meetlat legt (Origo, HVG). Regeringsgezinde Hongaarse media beweerden daarna dat de kritiek op Spanje dubbele standaarden bewees. Onafhankelijke Hongaarse media wezen dat van de hand: Spanje krijgt kritiek vanwege ontbrekende lobbyregels en trage rechtbanken, terwijl het Hongaarse dossier draait om systemische corruptie en afgebroken tegenmacht tegenover de uitvoerende macht. Ook de Slowaakse regering sprak van selectiviteit, maar Slowaakse media legden vooral de nadruk op Bratislava’s eigen tekortkomingen (Aktuality).

Een bewijsdossier, geen handhavingsinstrument

De Commissie presenteert deze rapportageronde als preventieve monitoring. De aanbevelingen zijn niet bindend. Aan het Spaanse hoofdstuk hangt geen bevriezing van fondsen, geen rechtszaak en geen juridische deadline. De staat van dienst van het instrument laat meteen de beperking zien: volgens EU Perspectives was binnen een jaar slechts 47% van de aanbevelingen uit 2025 volledig of gedeeltelijk opgevolgd.

Het rapport krijgt pas gewicht wanneer het wordt gekoppeld aan instrumenten met echte gevolgen: een procedure waarbij de Commissie een land voor het Hof daagt wegens schending van EU-recht, of een begrotingsmaatregel waarbij Brussel geld vasthoudt totdat hervormingen zijn doorgevoerd (Commission). Voor Spanje is geen van beide ingezet.

Wat de Commissie heeft gemaakt, is dus vooral een bewijsdossier. Het legt vertraagde corruptiezaken vast, ontbrekende lobbyregels, onafgemaakte justitiële hervormingen en politieke aanvallen op rechters. Of dat dossier Spaanse hervormingen afdwingt, of slechts een krantenkop wordt die Madrid uitzit, hangt af van regering, parlement en rechterlijke macht in Spanje zelf. Tot nu toe hebben zij dat antwoord niet gegeven.