EU bevriest olieplafond Rusland op $44.10

De EU wil het prijsplafond voor Russische olie vastzetten op $44,10 per vat. Daarmee voorkomt Brussel dat de automatische herziening in juli het plafond boven $65 tilt. De formule achter het plafond volgt de marktprijs van Urals, de belangrijkste Russische exportolie, genoemd naar de Oeralregio. Door drie maanden verstoringen in de Straat van Hormuz is die prijs zo sterk opgelopen dat een mechanisme dat Russische inkomsten moest beperken, Moskou juist ruimte zou geven om binnen de regels duurder te verkopen (Investing.com, Kyiv Post).

De bevriezing komt vermoedelijk in het 21ste sanctiepakket van de EU, dat begin juni op tafel ligt. Brussel repareert daarmee de formule. Het handhavingsgat dat het plafond in de praktijk heeft uitgehold, blijft bestaan.

Hoe het plafond zichzelf ondergroef

Het prijsplafond, in december 2022 ingevoerd door de G7, de EU en Australië, werkt via omwegen. Westerse verzekeraars, rederijen en banken mogen geen Russische olieladingen afhandelen die boven het plafond worden verkocht. Omdat G7-landen historisch goed waren voor ongeveer 90% van de maritieme verzekeringen en scheepvaartfinanciering, had dat instrument aanvankelijk echte drukmiddelen (European Commission).

Vorig jaar verving de EU het vaste plafond van $60 door een dynamische formule: elke zes maanden wordt het plafond opnieuw vastgesteld op 85% van de gemiddelde Urals-prijs in de voorgaande 22 weken (European Commission). Dat werkte zolang olie goedkoop bleef. Door de aan Iran gekoppelde crisis rond Hormuz steeg Urals in mei echter tot ongeveer $86 per vat. Als de formule gewoon doorloopt, komt de volgende herziening boven $65 uit, dus boven het oorspronkelijke niveau van 2022 (Business Standard).

Schwedt: waar de olieoorlog tastbaar wordt

In Brussel klinkt het debat over het prijsplafond abstract. In een kleine stad in Oost-Brandenburg is het concreet.

De PCK-raffinaderij in Schwedt, een van de grootste raffinaderijen van Duitsland, werd gebouwd voor Russische ruwe olie via de Druzhba-pijpleiding, de Vriendschapspijplijn. Nadat Duitsland na de grootschalige invasie van Oekraïne stopte met Russische pijpleidingolie, verloor Schwedt ongeveer 200.000 ton per maand aan primaire aanvoer (Energycomment.de). De raffinaderij krijgt nu olie per tanker via de Oostzeehavens Rostock en Gdańsk. Die route is trager en duurder, waardoor de operationele kosten zijn gestegen en de verwerkingscapaciteit is gedaald (DW).

De Duitse federale regering heeft de werkgelegenheid voor de 1.200 werknemers in Schwedt tot eind 2026 gegarandeerd. Daarmee erkent Berlijn dat de omschakeling in de aanvoer lokale kosten heeft die de markt niet vanzelf opvangt (Tagesspiegel). De olie stroomt dus nog wel, maar via langere en duurdere routes. De banen rusten intussen meer op politieke toezeggingen dan op commerciële logica.

Het handhavingsgat waar Rusland doorheen vaart

Een bevroren plafond heeft alleen betekenis als iemand het afdwingt. Rusland heeft inmiddels een schaduwvloot opgebouwd van verouderde tankers die buiten westerse verzekerings- en banksystemen opereren. Die schepen vervoeren nu ruim 60% van de Russische export van ruwe olie over zee (S&P Global). De EU heeft 444 schepen op de zwarte lijst gezet, maar de vloot blijft groeien.

CREA, een energieonderzoekscentrum in Helsinki, schat dat strikte handhaving van een plafond van $44,10 de Russische olie-inkomsten met 42 tot 46% zou verlagen (CREA). Tussen die berekening en de werkelijkheid zit een forse kloof: Rusland verdiende alleen al in maart ongeveer 19 miljard dollar aan olie, bijna twee keer zoveel als in februari (KSE Institute). IEA-chef Fatih Birol waarschuwde dat versoepeling van sancties een "grote fout" zou zijn (Euronews). Washington heeft ondertussen stilletjes voor de derde keer sinds maart vrijstellingen verlengd die transacties met Russische olieladingen mogelijk maken (The Deep Dive).

De bevriezing zal er waarschijnlijk komen. Kyiv steunt haar. De meeste EU-regeringen zien dit liever dan een plafond dat automatisch omhoog drijft. Toch verkocht Rusland in één maand voor 19 miljard dollar aan olie terwijl het plafond al op $44,10 stond. Het getal op papier klopte dus al. De schepen werden alleen onvoldoende gecontroleerd.