Brussel houdt Hongaarse €9 miljard vast

De Hongaarse regering meldde op 31 augustus dat zij alle 27 voorwaarden rond rechtsstaat en corruptiebestrijding heeft uitgevoerd die Brussel had verbonden aan ongeveer € 10 miljard aan bevroren herstelfondsen (Euronews, DTEurope). De regering van Péter Magyar probeert de Commissie ervan te overtuigen dat zij genoeg van Viktor Orbáns rechtsstaatapparaat heeft afgebroken om het geld vrij te krijgen. Alleen: zeggen dat aan alle voorwaarden is voldaan, is iets anders dan betaald krijgen. De Commissie heeft laten weten dat zij de Hongaarse mijlpalen pas kan beoordelen zodra Boedapest een formeel betalingsverzoek indient. Dat is nog niet gebeurd (Commission briefing).

Het geld komt uit de Recovery and Resilience Facility (RRF), het Europese coronaherstelfonds dat regeringen pas uitbetaalt nadat zij aantonen dat afgesproken hervormingen en investeringen zijn uitgevoerd (RRF Regulation). Voor Hongarije ging het om € 6,5 miljard aan subsidies en € 3,5 miljard aan leningen, jarenlang geblokkeerd vanwege zorgen over de rechtsstaat (Commission Hungary plan page). Daarvan is tot nu toe slechts ongeveer € 920 miljoen aan voorfinanciering binnengekomen, een voorschot dat wordt betaald voordat de volledige controle is afgerond (HVG, ING). Over de resterende € 9 miljard beslist wat er nu volgt.

De kalender die het geld bepaalt

Drie data zijn nu bepalend. 31 augustus was de laatste dag waarop Hongarije nog maatregelen kon nemen die meetellen voor zijn mijlpalen. Vanaf vandaag mag de Commissie geen nieuwe maatregelen meer meenemen, ook niet voor betalingen die zij al had opgeschort (Commission closure guidance, PubAffairs Bruxelles). Boedapest heeft tot 30 september om het betalingsverzoek met bewijsstukken in te dienen. Daarna moet Brussel uiterlijk op 31 december betalen (European Parliament EPRS, 2EU Brussels).

De 27 Hongaarse voorwaarden zijn ongewoon breed: 21 gaan over corruptie en transparantie, vier over rechterlijke onafhankelijkheid en twee over audits van het gebruik van EU-fondsen (Euronews). Zoals we vorige week schreven, breidde de laatste hervorming de corruptiebestrijding uit door iedereen het recht te geven om toetsing te vragen van zaken die aanklagers hadden geseponeerd. De Commissie moet nu beoordelen of deze wetten instellingen hebben opgeleverd die corruptie ook werkelijk kunnen onderzoeken, of vooral keurige papieren constructies.

Wat de teruggehaalde stichtingsbezittingen laten zien

Het grootste afzonderlijke bewijsstuk in het Hongaarse dossier is de terugkeer van HUF 1.284 miljard aan staatsbezittingen, omgerekend ongeveer € 3,2 miljard, uit zogenoemde algemeenbelangstichtingen (Portfolio). Brussel had bezwaar tegen die stichtingen omdat de regering-Orbán er universiteiten, aandelenbelangen en vastgoed in had ondergebracht, onder toezicht van besturen waarop weinig controle bestond. Hongarije laat nu zien dat de zeggenschap weer bij de staat ligt.

De verliezers zijn de besturen en politieke netwerken die deze bezittingen beheersten, met als grootste voorbeeld het Mathias Corvinus Collegium, Orbáns vlaggenschip onder de onderwijsstichtingen. Toch vervangt de overheveling naar ministeries het ene verantwoordingsgat door een ander (VG). Bovendien levert de terugkeer van de bezittingen zelf geen extra geld op. Voor Hongaarse huishoudens telt vooral of de Commissie hiermee akkoord gaat en zo de € 9 miljard aan RRF-geld vrijmaakt die is bestemd voor energienetten, spoor en huisvesting (Commission Hungary plan page).

De deadline heeft tanden

De RRF-deadline is niet symbolisch. Roemenië heeft al aanvaard dat het € 770 miljoen verliest, nadat politieke partijen er niet in slaagden vóór 31 augustus een uniforme loonwet voor de publieke sector aan te nemen (Romania Insider, Bloomberg). Spanje verloor volgens El Español ongeveer € 197 miljoen, nadat Brussel de Spaanse alternatieven voor het schrappen van een dieselbelastingvoordeel had afgewezen. Geen van beide landen had te maken met rechtsstaatvoorwaarden. Hun verlies kwam door gewone gemiste mijlpalen.

Bij Hongarije ligt dat ingewikkelder. Een academische analyse in het European Journal of Risk Regulation concludeerde dat de 27 Hongaarse voorwaarden breder zijn dan het vooral op de rechterlijke macht gerichte Poolse pakket, waardoor de bewijslast zwaarder is (Cambridge University Press). Polen liet zien dat Brussel democratisch herstel na een regeringswissel wel beloont, maar Warschau moest nog steeds betalingsverzoeken indienen, bewijs leveren en per tranche wachten op beoordeling (Rzeczpospolita). Duitsland, de grootste nettobetaler van de EU, betaalt jaarlijks ongeveer € 18 miljard meer aan de EU-begroting dan het terugkrijgt (Bundesbank). Berlijn wil Magyars hervormingskoers steunen, maar Duitse belastingbetalers hebben er immers ook belang bij dat conditionaliteit iets betekent (FAZ).

Hongarije heeft het geld dus nog niet vrijgespeeld. Het heeft een bewijsdossier op het bureau van Brussel gelegd. De Commissie moet nu vaststellen of juridische reparatie is uitgegroeid tot werkende controle. Daarvoor heeft zij tot december.