Brussel controleert Slowaaks landbouwloket

Brussel hoeft geen Slowaakse fraude met landbouwsubsidies te bewijzen om dit duur te maken. De Commissie hoeft alleen aannemelijk te maken dat het Slowaakse betaalsysteem EU-geld niet langer voldoende beschermt tegen uitgaven die zij niet kan controleren.

Daarom heeft Christophe Hansen, de Eurocommissaris voor landbouw, de vernieuwde Slowaakse betaalinstantie voor landbouwsteun onder onderzoek geplaatst. In zijn antwoord, gemeld door Aktuality/TASR, staat dat de Commissie kijkt naar Slowaakse wetswijzigingen rond landbouwsubsidies, geld voor plattelandsontwikkeling, de accreditatie van PPA en de waarborgen voor de EU-begroting.

PPA, de Slowaakse Agricultural Paying Agency, is de instantie die aanvragen controleert en boeren uitbetaalt met Europees landbouwgeld. Accreditatie betekent dat de Slowaakse staat formeel verklaart dat het agentschap die taak betrouwbaar kan uitvoeren. Hetzelfde bericht van Aktuality/TASR wijst erop dat eerdere ernstige controleproblemen bij PPA in 2020 leidden tot een financiële correctie van € 28 miljoen. Slowakije moest toen dus kosten dragen die Brussel niet wilde vergoeden.

De Betaalketen Is Het Drukpunt

PPA is belangrijk omdat daar politieke beloften worden omgezet in betalingen. Onder Verordening 2021/2116 accrediteren nationale autoriteiten de betaalinstanties, controleren en betalen die instanties de begunstigden, en beslist de Commissie later of de uitgaven ten laste van de EU-begroting mogen komen.

Die keten geeft Brussel invloed zonder het Slowaakse bestuur over te nemen. Als controleurs het geld niet kunnen volgen van aanvraag naar geschiktheidscontrole, betaling, boekhouding en terugvordering, kan de Commissie vergoeding weigeren of correcties opleggen. Slowakije blijft het systeem zelf beheren, maar de rekening kan uiteindelijk bij de Slowaakse belastingbetaler belanden.

Het sterkste argument van de regering is dat de wijzigingen de administratie eenvoudiger maken en boeren helpen. Dat is geen detail, want het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid, het Europese landbouwsubsidiesysteem, belast boeren en ambtenaren vaak met zwaar papierwerk. De zwakke plek is dat uit het publieke dossier tot nu toe niet operationeel blijkt hoe het nieuwe PPA-model onafhankelijke controles in stand houdt.

Het tegenrisico is concreter. Als de wet ministers of lokale netwerken meer ruimte geeft om besluiten te beïnvloeden, kan Brussel uiteindelijk betalen voor uitgaven die het niet kan verifiëren. OLAF kan vermoedelijke fraude met EU-geld onderzoeken en het EPPO kan misdrijven vervolgen die EU-middelen raken, ook in Slowakije. Maar de Commissie hoeft niet te wachten op een strafzaak voordat zij de landbouwbegroting beschermt (OLAF, EPPO).

Flexibiliteit Vraagt Om Bewijs

Daar ligt de bredere Europese kwestie. Slowakije wil meer nationale ruimte bij het beheer van landbouwsubsidies, precies op het moment dat veel regeringen na 2027 eenvoudigere GLB-regels willen. Brussel toetst nu of die nationale ruimte nog steeds gepaard gaat met controles die sterk genoeg zijn om gezamenlijk geld te beschermen.

Griekenland laat dezelfde druk zichtbaarder zien. OPEKEPE, de Griekse betaalinstantie voor landbouwsteun, staat ter discussie omdat de staat moet kunnen vaststellen wie de werkelijke producent is, welke grond subsidiabel is en langs welke route het geld loopt. Griekse media beschrijven plannen om fiscale gegevens, bankgegevens, activiteitsgegevens en gronddata directer te gebruiken, en om kerntaken te verschuiven naar AADE, de Griekse belastingdienst (in.gr, ot.gr).

Italië beweegt in dezelfde richting. Berichtgeving over AGEA, de Italiaanse betaalinstantie voor landbouwsteun, beschrijft een hervorming rond gekoppelde databanken, risicoanalyse en een sterkere inspectierol voor Agecontrol, de instantie die landbouwbetalingen controleert volgens Terra e Vita. Het model verschilt van het Slowaakse, maar de toets is vergelijkbaar: kunnen controleurs de betaalroute reconstrueren zonder op politiek vertrouwen te leunen?

Dat telt mee in de volgende GLB-discussie voor Midden-Europa. V4-regeringen willen stevige landbouwfinanciering, eenvoudiger regels en meer nationale beleidsruimte in het akkoord voor na 2027, blijkt uit Poolse berichtgeving over regionale landbouwprioriteiten en de Slowaakse Visegrad-agenda (farmhub.pl, PISM). De Slowaakse toets maakt dat pleidooi lastiger. Flexibiliteit is immers beter te verdedigen wanneer controles zichtbaar, onafhankelijk en afdwingbaar zijn.

Het Duitse begrotingsdebat laat de andere kant van de afspraak zien. Er is misschien geen directe Duitse strijd over PPA, maar de controle door nettobetalers neemt toe zodra EU-uitgavenketens te kwetsbaar lijken voor nationale beleidsruimte. Duitstalige berichtgeving plaatst het volgende EU-begrotingsgevecht al in het teken van druk op grote uitgavenposten, waaronder landbouw in het debat over het volgende MFK.

Slowakije is niet schuldig bevonden aan de zwaarste beschuldigingen rond landbouwgeld. De Commissie stelt een smallere vraag met reële gevolgen: heeft Bratislava EU-vergoeding moeilijker te vertrouwen gemaakt? Als de vernieuwde PPA de traceerbaarheid verbetert, heeft de regering een antwoord. Als zij controles verzwakt terwijl de politieke sturing lokaal blijft, kan de Slowaakse belastingbetaler de rekening erven.