Brussel zet China onder druk

De Europese Commissie wil dat China met "tastbare resultaten" komt om het handelstekort terug te dringen dat volgens Spaanse berichtgeving rond de € 360 miljard per jaar ligt (eldiario.es, La Vanguardia). Duitse media vatten dat samen als ongeveer € 1 miljard per dag dat richting China stroomt (Euronews). Dat beeld blijft hangen, maar vraagt wel om precisie: een handelstekort is het verschil tussen wat Europa uit China invoert en wat het daarheen uitvoert. Het is geen bedrag dat simpelweg uit de economie verdwijnt. De politieke druk achter dat cijfer is reëel. Lastiger is de vraag of het juridische gereedschap van Brussel, dat per product onderzoekt of er sprake is van oneerlijke handel, opgewassen is tegen een Chinese industriestrategie die hele toeleveringsketens tegelijk bespeelt.

Zaak voor zaak tegenover ketenconcurrentie

De deadline van handelscommissaris Maroš Šefčovič klinkt kordaat, maar de Europese handelsverdediging werkt niet als een noodrem. Voor antidumpingheffingen, dus invoerrechten wanneer een buitenlands bedrijf in de EU verkoopt onder de prijs op de eigen thuismarkt, moet de Commissie aantonen dat dumping plaatsvindt én dat Europese producenten daardoor schade lijden. Ook moet er een rechtstreeks oorzakelijk verband tussen beide bestaan (European Commission, EU Regulation 2016/1036). Antisubsidiezaken volgen een vergelijkbare route: Brussel moet een specifieke overheidssteun aanwijzen en de schade daarvan herleiden (WTO SCM Agreement). Zo'n onderzoek duurt doorgaans ongeveer veertien maanden. "Chinese overcapaciteit" is immers een economische constatering, geen juridische conclusie.

Die machine draait wel degelijk. Chinese bandenproducenten vergrootten hun Europese marktaandeel van ongeveer 18% in 2021 naar meer dan 30% in 2025, en voorgestelde heffingen kunnen voor sommige producenten oplopen tot 45,3% (Le Figaro). De heffingen op elektrische auto's hebben bovendien een precedent geschapen. Maar elke zaak beschermt slechts één deel van de Europese industrie, terwijl de kosten terechtkomen bij importeurs, verwerkende bedrijven en soms ook consumenten.

Vier hoofdsteden, vier risicorekeningen

Dit is geen eenvoudig verhaal van "Europa tegen China" met één Europese stem. Elke regering krijgt een andere rekening gepresenteerd.

Duitsland schuift op richting een hardere Europese lijn, maar doet dat met zichtbare aarzeling over de tegenreactie. In de Duitse autosector zijn volgens Euronews meer dan 100.000 banenreducties aangekondigd, al wijst onderzoek uit Kiel erop dat slechts ongeveer een derde van het Duitse verlies aan wereldmarktaandeel terug te voeren is op Chinese concurrentie. De rest komt door hoge energiekosten en binnenlandse problemen (FAZ). Het Chinese aandeel in de Duitse invoer van gallium, een metaal dat nodig is voor chips en leds, steeg van 28,9% in 2023 naar 47,4% in 2025 (Merkur). Beperkt China de uitvoer van gallium, dan voelen Duitse chip- en elektronicabedrijven dat snel. Berlijn wil daarom gerichte instrumenten en spreiding van aanvoer, geen tariefspiraal (Spiegel).

Frankrijk behoort tot de scherpste Europese stemmen over Chinese handel en wijst erop dat Chinese plug-inhybrides nu buiten de specifieke heffingen op elektrische auto's vallen. Daardoor ontstaat een opening waarnaar verkopen kunnen worden verlegd (Le Figaro). Spanje steunt extra toezicht, maar vreest Chinese vergelding tegen de uitvoer van varkensvlees, wijn en sterke drank (Vinetur). Nederland heeft de exportcontroles op chipmachineapparatuur naar China aangescherpt, terwijl het in Washington juist lobbyt tegen verdere beperkingen die ASML, het grootste Nederlandse technologiebedrijf, kunnen raken (Reuters). De landen die het hardst op tarieven aandringen, zijn dus niet altijd de landen die het vergeldingsrisico als eerste dragen. Precies dat beperkt hoe ver de EU gezamenlijk kan gaan.

De causaliteitstoets die Brussel niet kan overslaan

WTO-regels vereisen dat schade niet aan dumping wordt toegeschreven wanneer andere factoren die schade verklaren (WTO Anti-Dumping Agreement). Als de Duitse industriële zwakte deels voortkomt uit energiekosten en achterblijvende investeringen, kan de Commissie juridisch niet alle schade op Chinese prijzen schuiven. Dat onderscheid, tussen buitenlandse oneerlijkheid en binnenlands falen, bepaalt hoeveel zaken Brussel uiteindelijk wint.

Tot oktober geeft de deadline de Commissie onderhandelingsruimte. Daarna gaat het om de vraag of juridische dossiers per product kunnen optellen tot een antwoord dat past bij de schaal van het probleem. En vooral om wie de prijs betaalt: de werknemers die door nieuwe heffingen worden afgeschermd, de fabrieken die hogere inputkosten slikken, of de Spaanse varkenshouders en Duitse autoleveranciers die als eersten met Chinese tegenmaatregelen te maken krijgen.