Bulgargaz bevriest Botas-kosten

Het Bulgaarse staatsgasbedrijf Bulgargaz en het Turkse Botas zetten hun contract voor gasinfrastructuur 15 maanden op pauze. In die periode betaalt Bulgargaz alleen voor de pijpleidingcapaciteit die het daadwerkelijk gebruikt, in plaats van vaste vergoedingen voor gereserveerde toegang, ook wanneer er geen gas doorheen stroomt (fakti.bg). Voor een staatsbedrijf dat dagelijks stevige bedragen kwijt was aan toegang tot Turkse lng-routes, ongeacht de geleverde volumes, gaat het om geld dat weer ruimte geeft.

Hoe crisisverzekering een rekening werd

De overeenkomst stamt uit begin 2023, toen Europese regeringen haastig alternatieven zochten voor Russisch pijpleidinggas. Bulgarije verzekerde zich via Turkse infrastructuur van toegang tot importmogelijkheden, inclusief routes die aan lng zijn gekoppeld. Als een andere aanvoerroute uitviel, had Sofia alvast een uitwijkmogelijkheid.

Daar zit precies het probleem van capaciteitscontracten. "Capaciteit" is niet het gas zelf, maar het recht om ruimte te gebruiken in een pijpleiding of bij een invoerpunt. Een capaciteitsvergoeding werkt ongeveer als het huren van een parkeerplaats: je betaalt ook als je auto er niet staat. Toen gas schaars was en prijzen hard bewogen, was zo'n gereserveerde plek goed te verdedigen.

Sindsdien is de markt veranderd. Het gasverbruik in de EU ligt ongeveer 17% onder het niveau van voor de crisis (Blockonomi). In juli 2026 zei de Europese Commissie geen directe zorgen te zien over de leveringszekerheid voor komende winter (European Commission). ACER, de Europese toezichthouder voor energiemarkten, stelde bovendien vast dat de groothandelsmarkten na de crisis van 2022-2024 verder zijn gestabiliseerd (2EU Brussels).

Door lagere vraag en rustiger aanvoer gebruikt Bulgargaz de Turkse route nauwelijks. Vaste vergoedingen daarvoor leken daardoor steeds minder op verzekering en steeds meer op verspilling. Enkele dagen voor de bevriezing bevestigde de Bulgaarse energieminister nog dat de onderhandelingen zich in een "werkfase" bevonden en dat er geen definitieve parameters waren vastgesteld (blitz.bg). Het protocol is dus een tijdelijke oplossing, geen nette uitgang.

Wie wint, en wie nog wacht

Bulgargaz profiteert als eerste. Lagere vaste kosten verbeteren de kasstroom. Botas houdt op zijn beurt de overeenkomst overeind, in plaats van te belanden in escalatie of wanbetaling.

Bulgaarse consumenten moeten overigens niet rekenen op direct lagere gasrekeningen. De gereguleerde prijs voor juli bedroeg 37,70 euro/MWh, exclusief toegangs- en transmissiekosten. Dat was een stijging van 5,84% ten opzichte van de maand ervoor, al lag de prijs nog altijd onder sommige Europese referentieprijzen (serbia-energy.eu). Of de Botas-besparing uiteindelijk in huishoudtarieven terechtkomt, hangt af van de Bulgaarse toezichthouder en van de vraag hoeveel geld Bulgargaz elders nodig heeft.

Dat "elders" is aanzienlijk. Het stadsverwarmingsbedrijf van Sofia, Toplofikatsiya, heeft schulden van ongeveer 1,2 miljard euro, een last die direct samenhangt met de balans van Bulgargaz zelf (fakti.bg). De besparing uit de Botas-pauze kan dus gemakkelijk verdwijnen in systeemverliezen, in plaats van door te lopen naar huishoudens.

Waarom buurlanden meekijken

De bevriezing is ook buiten Bulgarije relevant, omdat Zuidoost-Europa midden in een strijd om gasroutes zit. Griekenland exploiteert de IGB-interconnector naar Bulgarije, met een jaarlijkse capaciteit van 3 miljard kubieke meter, uitbreidbaar naar 5 miljard kubieke meter, en beschikt over twee lng-terminals (ICGB). Roemenië verwacht in 2027 het eerste gas uit het Neptun Deep-veld in de Zwarte Zee, met een plateauproductie van ongeveer 8 miljard kubieke meter per jaar (OMV Petrom).

Als goedkopere Turkse toegang op langere termijn aantrekkelijk blijft, verzwakt dat de commerciële basis voor routes via Griekenland. In Griekse berichtgeving werd precies die zorg al benoemd (gr.euronews.com). Tot nu toe is er echter geen bewijs dat de bevriezing volumes heeft weggehaald bij Griekse infrastructuur.

Bulgarije hoeft de Turkse route niet op te geven. Het heeft die route nodig als optie die het kan gebruiken wanneer dat uitkomt, niet als rekening die altijd betaald moet worden. Voor 15 maanden is dat nu geregeld. Of de pauze permanent wordt, hangt af van een heronderhandeling waarvan de voorwaarden nog niet openbaar zijn. Voorlopig heeft Bulgarije verlichting gekregen van een dure verzekeringspolis, geen bevrijding uit het contract. Consumenten zien die besparing mogelijk nooit terug als binnenlandse energieschulden haar eerst opslokken.