Bulgarije legt € 992 miljoen in bij ESM

Het Bulgaarse parlement heeft op 20 mei het verdrag voor het Europees Stabiliteitsmechanisme geratificeerd. Daarmee legt Sofia ongeveer € 992 miljoen aan gestort kapitaal in bij het permanente noodfonds van de eurozone (ESM, Sofia Globe). Uit het ESM kunnen eurolanden geld halen wanneer een lidstaat of zijn banken serieus in de problemen komen. De stemming rondde een traject af dat begon met de Bulgaarse invoering van de euro op 1 januari 2026. Vijf maanden later is de overgang soepeler verlopen dan vooraf werd gevreesd. De echte toets ligt nu bij de begroting: nu het monetaire beleid in Frankfurt wordt bepaald, blijft overheidsuitgave het enige Bulgaarse instrument om economische schokken op te vangen.

Het instrument dat Bulgarije opgaf, was al verdwenen

Bulgarije koppelde zijn munt in 1997 aan de euro via een currencyboard, een stelsel dat de wisselkoers vastzet en de centrale bank de ruimte ontneemt om zelf de rente te bepalen of geld te scheppen (ECB). Al 29 jaar kon Bulgarije de lev niet devalueren zonder zijn eigen monetaire raamwerk op te blazen. De euro maakte die beperking permanent, maar in de praktijk veranderde er weinig. Wat Bulgarije wél kreeg, is concreter: een zetel en stemrecht in de Raad van Bestuur van de ECB. Daarmee schoof het land bij monetaire besluiten in de eurozone op van regelvolger naar medebeslisser (ECB Blog).

De ESM-rekening zelf is te overzien. Het fonds beschikt over € 700 miljard aan maatschappelijk kapitaal (ESM). De eerste Bulgaarse termijnen bedragen ongeveer € 120 miljoen per jaar gedurende vijf jaar; de rest wordt over 12 jaar uitgesmeerd (BTA).

Prijzen bleven rustig, het tekort niet

De eerste inflatiecijfers vallen mee. Volgens de ECB heeft de muntwisseling slechts 0,3-0,4 procentpunt toegevoegd aan de consumentenprijzen, vooral in diensten zoals restaurants, waar afronden naar boven het makkelijkst is (ECB Blog). De Europese Commissie raamt de Bulgaarse inflatie over heel 2026 op 2,9% (EC).

Begrotingstechnisch oogt het minder comfortabel. Het Bulgaarse begrotingstekort kwam in 2025 uit op 3,5% van het bbp, boven de Maastrichtgrens van 3% waaraan eurolanden zich horen te houden (Eurostat via economic.bg). Een voormalige viceminister waarschuwde publiekelijk dat Bulgarije risico loopt op een buitensporigtekortprocedure, het formele EU-instrument waarmee Brussel regeringen tot bezuinigingen kan dwingen wanneer zij de regels overschrijden (Novinite). Het IMF drong er in november 2025 al op aan de loonstijgingen in de publieke sector af te remmen en uitgaven meer richting investeringen te verschuiven (IMF).

Een land dat al drie decennia geen zelfstandig monetair beleid meer voert, kent deze beperking natuurlijk. Toch geeft het overschrijden van de begrotingsgrens in het jaar van toetreding tot de euro een ongemakkelijk signaal af.

De kloof in Oost-Europa wordt groter

De Bulgaarse toetreding maakt de scheidslijn tussen de oostelijke EU-lidstaten scherper. Roemenië, dat net als Bulgarije in 2007 tot de EU toetrad, heeft een tekort van 7,9% van het bbp, het hoogste in de Unie, en betaalt 7,38% rente op tienjarige staatsleningen. Bulgarije betaalt 4,34% (Economica.net). Twee landen die in 2007 vanaf hetzelfde vertrekpunt begonnen, lenen inmiddels in totaal verschillende werelden.

Tsjechië, rijker dan beide, beweegt juist de andere kant op. Premier Babiš schrapte op 11 mei de jaarlijkse regeringsrapporten over eurogeschiktheid en verklaarde de kwestie gesloten tot minstens 2030. Onder de bevolking ligt het verzet tegen de euro op 66-80%, terwijl de Tsjechische centrale bank haar beleidsrente ongeveer 1,25 procentpunt boven die van de ECB houdt (Ekonomický deník).

Bulgarije blijft naar bbp per hoofd de armste lidstaat van de EU, en vóór de invoering van de euro was 49% van de Bulgaren tegen (Al Jazeera). Goedkopere grensoverschrijdende transacties en lagere financieringskosten komen eerst terecht bij exporteurs en grotere bedrijven. Afronding van prijzen raakt juist de laagste inkomens het hardst. Of de ruil uiteindelijk gunstig uitpakt, hangt af van iets waar Bulgarije al jaren mee worstelt: de overheidsuitgaven in de hand houden wanneer verkiezingen politici tot het tegenovergestelde verleiden. Acht verkiezingen in vijf jaar wijzen er niet op dat die verleiding snel verdwijnt.