Bulgarije stopt dagelijkse gasbetalingen

Het Bulgaarse staatsgasbedrijf Bulgargaz betaalde volgens berichtgeving ongeveer 1 miljoen lev per dag aan het Turkse Botas, omgerekend circa € 512.000, voor pijpleiding- en terminalcapaciteit die het grotendeels niet gebruikte. Zo liep de schuld op tot 360 miljoen dollar, terwijl opzegging van het contract Bulgarije mogelijk 3 miljard lev aan schadevergoedingen had gekost (BTA, EUAlive). Een deze maand afgesproken bevriezing van 15 maanden stopt de kasuitstroom. Bulgarije heeft daarmee nog niet aangetoond dat het van die capaciteit ook een verdienmodel kan maken.

Hoe een crisisdeal een dagelijkse kostenpost werd

Het contract stamt uit januari 2023. Rusland had Bulgarije net afgesloten van pijpleidinggas, waarna Bulgargaz haastig alternatieven zocht. Het bedrijf boekte op grote schaal toegang tot Turkse lng-terminals, waar per tanker aangevoerd vloeibaar aardgas weer wordt omgezet in gas voor pijpleidingen, plus toegang tot de leidingen richting de Bulgaarse grens (EUAlive). De overeenkomst liep tot 2035 en had take-or-payvoorwaarden: betalen moest Bulgargaz toch, of er nu gas stroomde of niet.

Zo'n constructie werkt als er klanten zijn die de pijp vullen. Die had Bulgarije niet. Langs de route stonden geen afnemers klaar om het volume op te nemen, en een regionale handelsplaats om ongebruikte capaciteit door te verkopen bestond evenmin. Tegelijk concurreerden routes via Griekenland en Kroatië al om dezelfde klanten. De dagelijkse rekening bleef dus doorlopen en groeide uit tot de schuld die de Bulgaarse premier deze maand erkende.

Onder de bevriezing betaalt Bulgargaz alleen nog voor capaciteit die het daadwerkelijk gebruikt, terwijl beide partijen opnieuw onderhandelen (Investing.com, 3e-news). Een vaste verplichting wordt daarmee een variabele kostenpost. Dat geeft Bulgargaz wel financiële lucht, maar wist de bestaande schuld niet uit en bewijst ook niet dat marktpartijen deze route willen boeken.

Griekenland doet al wat Bulgarije belooft

Vicepremier Ivo Hristov stelt dat de deal alsnog kan renderen als Bulgarije een "energiepoort" voor Oost-Europa wordt (BNR). Het idee is eenvoudig: lng komt Turkije binnen, gaat via Bulgarije door naar Hongarije of Roemenië, en wordt daar geleverd tegen een prijs die na terminalkosten, pijpleidingtarieven en handelsmarges lager ligt dan via concurrerende routes. Als er genoeg gas tegen concurrerende tarieven doorheen gaat, betaalt de capaciteit zichzelf terug. De open vraag is of die vraag er werkelijk is.

Griekenland laat inmiddels zien hoe dat eruitziet met getekende contracten. Op de noord-zuidgasroute door Griekenland boekte energiebedrijf Metlen 20 GWh per dag aan capaciteit tot en met 2031 (Euro2day). Bij de eerste langetermijnveiling voor die corridor werd meer dan 45% van de aangeboden exportcapaciteit vastgelegd, met verplichtingen die doorlopen tot 2040 (World Energy News). Bekende kopers, echt geld, gepubliceerde tarieven. De Bulgaarse route via Turkije heeft dat allemaal nog niet.

Aan het einde van de pijp zit de belastingbetaler

Beide partijen winnen bij de bevriezing. Bulgargaz krijgt 15 maanden om klanten te vinden of betere voorwaarden af te spreken. Botas en Turkije vermijden een juridisch gevecht en houden hun verhaal overeind dat Turkije een regionaal gasknooppunt kan worden (BNR).

Het risico ligt bij de Bulgaarse belastingbetaler. Bulgargaz is immers een staatsbedrijf. De premier zegt dat afwikkeling van de schuld van 360 miljoen dollar Bulgarije "niet zal belasten" (BTA), maar heeft niet uitgelegd hoe een staatsbedrijf zo'n verlies opvangt zonder het door te schuiven. Keren de vaste betalingen terug en mislukt de heronderhandeling, dan komen de verliezen terecht in staatssteun, hogere gereguleerde gastarieven of uitgestelde investeringen. Het mechanisme is direct: als een staatsbedrijf zijn kosten niet kan dragen, doet de publieke sector dat uiteindelijk wel.

Regionale afnemers zoals Hongarije profiteren alleen als de heronderhandelde route goedkoper gas oplevert dan wat al beschikbaar is. Boedapest volgt de prijs, niet de ambities van Sofia (24 Chasa). Intussen blijft de Griekse corridor vollopen. Elke maand die Bulgarije besteedt aan herstructurering, gebruiken concurrenten om echte contracten te tekenen.

Bulgarije heeft 15 maanden gekocht. Wat nu nodig is, is bewijs: getekende vraag tegen een tarief dat kopers ook echt willen betalen. Zonder dat is de bevriezing uitstel, geen bedrijfsmodel.