Bulgarije moet kolenbedrijven afsplitsen

De Bulgaarse vicepremier Atanas Pekanov zei vorige week in het parlement dat het land nog 45 dagen heeft om alle openstaande hervormingen uit zijn EU-herstelplan af te ronden (Fakti). Het grootste obstakel is een wijziging in het ondernemingsbestuur: twee kolenbedrijven moeten uit de staatsenergieholding worden gehaald. Gebeurt dat niet, dan komt ongeveer € 400 miljoen aan EU-geld niet binnen.

Dat geld komt uit de Recovery and Resilience Facility, de RRF: het Europese coronaherstelfonds dat regeringen pas uitbetaalt nadat zij afgesproken hervormingen aantoonbaar hebben uitgevoerd (European Commission, Regulation EU 2021/241). Wie een hervorming mist, loopt het risico dat de Europese Commissie de betaling verlaagt of opschort. Bulgarije moet zijn laatste betalingsverzoek, ter waarde van bijna € 1,7 miljard, uiterlijk 31 augustus indienen (BTA). Brussel heeft inmiddels laten zien dat het mechanisme geen formaliteit is: bij het vierde Bulgaarse verzoek, goed voor € 1,1 miljard, vond de Commissie dat 23 van de 26 mijlpalen waren gehaald en hield zij geld achter voor de rest (Mirage News).

Waarom het opsplitsen van een holding ertoe doet

Op papier klinkt de hervorming technisch: Mini Maritsa East, een staatskolenmijn, en TPP Maritsa East 2, een kolencentrale, moeten worden losgemaakt van Bulgarian Energy Holding, bekend als BEH. Energieminister Iva Petrova bevestigde dat dit een bindende afspraak is die Bulgarije niet kan terugdraaien (BTA).

De reden voor Brussel is helder. Binnen BEH vangen winstgevende onderdelen, zoals gashandel en elektriciteitsnetwerken, stilzwijgend de verliezen van de kolenactiviteiten op. Die kruissubsidiëring verhult wat het werkelijk kost om kolen overeind te houden. Zodra de kolenbedrijven een eigen balans hebben, wordt elk verlies zichtbaar en moet de regering openlijk beslissen hoeveel publiek geld zij eraan wil blijven uitgeven (Mirage News). Als kolen subsidie nodig hebben, hoort die immers op een begrotingsregel te staan, niet verstopt in een staatsconcern.

Van begroting naar loonstrook

Als de laatste Bulgaarse betaling vastloopt, voelt de staatsbegroting dat als eerste. Pekanov noemde de vorige tranche cruciaal voor de overheidsfinanciën; minder dan de helft van het herstelgeld was daadwerkelijk bij projectbegunstigden terechtgekomen (Fakti). Uitstel dwingt Sofia tot meer lenen, bezuinigingen elders of tragere betalingen aan aannemers die toch al wachten.

In de kolenregio ligt de druk nog directer. Petrova zei dat Mini Maritsa East in één maand ongeveer € 50 miljoen nodig had voor lonen en lopende kosten, terwijl de arbeidskosten met circa 8% stegen en externe diensten met ongeveer 12% duurder werden (BTA). Het bedrijf kan zijn eigen loonlijst niet betalen. De staat past het verschil bij. Als EU-geld bevriest, wordt dat gat moeilijker te dichten.

Petrova beloofde geen sluitingen en geen massaontslagen (Nova). Het voorgestelde alternatief loopt wel via een omweg: ongeveer € 500 miljoen uit het Europese Just Transition Fund kan worden ingezet voor bodemsanering, industriegebieden en nieuwe werkgevers in de regio. Pekanov zei tegen het parlement dat dit geld niet rechtstreeks naar de twee kolenbedrijven mag, al kunnen zij wel als onderaannemer meedoen. Voor werknemers in Maritsa East is dat geen detail. Transitiegeld kan grond herstellen en wegen aanleggen, maar het garandeert geen volgend salaris.

Bulgarije is overigens niet het enige land dat tegen de klok werkt. Roemenië dreigt meer dan € 4,5 miljard te verliezen als het zes hervormingswetten niet vóór een vergelijkbare deadline door het parlement krijgt (Digi24). Nu de RRF eind 2026 sluit, krijgt elke onafgemaakte hervorming een begrotingsprijs (Regulation EU 2021/241). Toch is de Bulgaarse zaak scherper. De betwiste hervorming is geen vertraagde aanbesteding, maar een bestuurswijziging waartegen politieke weerstand bestaat in een regio waar de staat de lonen al mee betaalt.

De RRF doet precies waarvoor zij is ontworpen. Voor landen die hervormingen hebben beloofd en ze daarna hebben uitgesteld, is dat juist het probleem.