Bulgaarse defensiemiljoenen wachten op contracten

De Europese Commissie heeft op 28 augustus € 489,3 miljoen overgemaakt aan Bulgarije. Het is de eerste betaling aan het land onder SAFE, het Europese leningenprogramma voor defensie (Club Z, Economic.bg). Via SAFE, voluit Security Action for Europe, kan de Commissie € 150 miljard ophalen op de kapitaalmarkten met de kredietwaardigheid van de EU, en dat geld vervolgens tegen lagere rente doorlenen aan lidstaten dan veel van hen zelfstandig zouden krijgen (EUR-Lex, Consilium).

Bulgaarse media presenteerden de betaling als geld voor raketten, houwitsers en radars. Dat is sneller dan de feiten toelaten. Het gaat om voorfinanciering, niet om een subsidie. Sofia heeft de eerste 15% ontvangen van een terug te betalen lening van € 3,26 miljard. Dat bedrag moet nog worden omgezet in ondertekende contracten, productieslots en materieel dat daadwerkelijk bij de krijgsmacht terechtkomt (Sega, The Sofia Globe).

Goedkoop lenen, echte schuld

SAFE-leningen kunnen een looptijd hebben van maximaal 45 jaar, met een aflossingsvrije periode van maximaal tien jaar. Lidstaten kiezen zelf welk materieel zij aanschaffen, sluiten de aanbestedingscontracten en betalen de Commissie daarna gespreid terug. Latere tranches vereisen bewijs dat projecten voortgang boeken; als voorwaarden niet worden gehaald, kan de Commissie betalingen verlagen of opschorten (EUR-Lex, JD Supra).

Voor Bulgarije telt de lening mee als staatsschuld. Dat is geen detail: de Bulgaarse begroting voor 2026 gaat al uit van een tekort van 5,7% van het BBP, en de SAFE-lening valt binnen het plafond voor nieuwe staatsschuld (Focus). Een lagere rente helpt wel. Onzichtbaar wordt de uitgave er niet door.

Negen wensen, één ondertekend contract

Het Bulgaarse plan noemt negen categorieën defensiecapaciteit: 3D-radars, grondgebonden lucht- en raketverdediging, zelfrijdende houwitsers, drones, rondhangende munitie, raketwerpers, antidrone-systemen, transportvoertuigen, VL MICA-raketten en 155mm-munitie (Novini.bg, Otbrana.com). Voor slechts één onderdeel is publiek te achterhalen dat er een ondertekend en geratificeerd contract ligt: zeven 3D-radars onder een raamovereenkomst met een Franse staatsinkoopdienst, getekend in Parijs op 12 juni en op 30 juli geratificeerd door het Bulgaarse parlement (The Sofia Globe). Uit de voor dit stuk geraadpleegde berichtgeving blijkt niet hoe de eerste € 489,3 miljoen over de negen projectlijnen wordt verdeeld.

In het gat tussen wensenlijst en getekend contract zit de echte spanning. De uitvoering loopt via het Bulgaarse ministerie van Defensie, de aanbestedingsdiensten en de leveranciers die zij selecteren. Elke stap vraagt politieke goedkeuring, technische beoordeling en contractonderhandelingen voordat er ook maar iets bij de krijgsmacht aankomt.

Roemenië maakt het contrast scherper. Boekarest ontving een eerste tranche van € 2,5 miljard op een totale SAFE-enveloppe van € 16,7 miljard en heeft al openbaar getekende contracten voor 298 Lynx-infanterievoertuigen, antidrone-systemen, patrouillevaartuigen en munitie. Rheinmetall heeft daarbij leveringen toegezegd tussen 2028 en 2030 (AGERPRES, Digi24). Het voordeel van Roemenië is dus niet alleen omvang. Het land is van geld naar contracten gegaan. Bulgarije nog niet.

De Europese-inhoudsklem

SAFE is meer dan goedkoper lenen. Aan het geld hangen voorwaarden. Aannemers moeten in de regel gevestigd zijn in de EU, de EER of Oekraïne, en onderdelen van buiten die gebieden mogen maximaal 35% van de kosten uitmaken (CMS France). Voor gevoelige systemen, zoals luchtverdediging en strategische drones, gaan de regels verder: Europa moet het recht hebben om het materieel aan te passen zonder toestemming van leveranciers van buitenaf (French Senate).

Frankrijk, waarvan bedrijven als KNDS en MBDA kunnen profiteren, stelt dat door de EU gesteunde schuld Europese industriële capaciteit moet opbouwen en geen Amerikaanse of Koreaanse concurrenten moet subsidiëren (Zone Militaire). Het tegenargument is praktisch: de urgente militaire tekorten in Europa laten zich niet altijd het snelst vullen via toelaatbare Europese toeleveringsketens. Beperkingen kunnen bovendien de aankoop vertragen van bewezen systemen waarop landen aan de oostflank sinds 2022 juist leunen (Emerging Europe). Het Europees Defensieagentschap heeft overigens zelf gewaarschuwd dat hogere budgetten alleen de coördinatieproblemen in de versnipperde Europese defensie-industrie niet oplossen (Euractiv).

Voor Bulgarije, dat op zijn lijst zowel Franse CAESAR-artillerie als een Amerikaans kustverdedigingssysteem heeft staan, moet elke aankoop dus door twee filters tegelijk: Europese-inhoudsregels en militaire urgentie. Bulgarije is van toewijzing naar kasgeld gegaan. De bewijslast loopt vanaf hier via ondertekende contracten, leveringsschema's en inzetbare systemen. Zolang Sofia die reeks niet kan laten zien, is de € 489,3 miljoen vooral een begrotingsfeit, geen militair feit.