Pirdop breidt uit, Belgische raffinaderij zoekt vervanging

Op 9 oktober wees de European Commission de uitbreiding van Aurubis’ koperfabriek in Pirdop, Bulgarije, aan als een van 46 nieuwe ‘strategische projecten’ voor kritieke grondstoffen (European Commission, projectbijlage). Toen het label kwam, had de uitbreiding de milieutoets al doorstaan, Europese leningsteun gekregen en was de bouw begonnen. In de openbare stukken is geen aanwijzing te vinden dat het label de planning of productie heeft veranderd. Pirdop is daarmee een nuttige toets voor wat het EU-label in de praktijk doet.

Wat Pirdop maakt en wat het label oplevert

Pirdop smelt koperhoudend materiaal tot anodes: platen van onzuiver koper. In een elektrolysehal lost elektrische stroom die anodes op en slaat vrijwel zuiver koper neer op kathodes, de vorm die fabrikanten inkopen. Door de uitbreiding stijgt de kathodecapaciteit van Pirdop van ongeveer 230.000 naar circa 340.000 ton per jaar (Aurubis, EIB).

Het label vloeit voort uit de Critical Raw Materials Act. Volgens deze EU-wet moet de Unie tegen 2030 minstens 40% van haar jaarlijkse verbruik van belangrijke grondstoffen zelf kunnen verwerken (EUR-Lex). De wet biedt vooral snellere procedures en bestuurlijke ondersteuning, geen geld. Strategische projecten krijgen voorrang bij nationale vergunningverlening, één administratief aanspreekpunt en hulp bij het vinden van financiers en afnemers (EUR-Lex). De aanwijzing levert op zichzelf geen subsidie op; nationale autoriteiten blijven alle vergunningen afgeven.

Voor Pirdop komt die hulp laat. In november 2023 oordeelde de regionale milieu-inspectie van Bulgarije dat voor de uitbreiding geen volledige milieueffectbeoordeling nodig was, de meest uitgebreide vorm van toetsing (RIOSV Sofia). De aannemer plande de bouw van mei 2024 tot maart 2026 (GBS).

Ook de financiering lag al vast. Een lening van € 200 miljoen van de European Investment Bank, ondertekend in 2025, dekt investeringen van Aurubis in zowel Bulgarije als Duitsland (EIB). De openbare stukken tonen geen vergunningstermijn die het label kan verkorten en evenmin financiering die dankzij het label beschikbaar kwam.

De anodes die vroeger naar België gingen

Pirdop produceerde meer anodes dan de eigen elektrolysehal kon verwerken. Een deel daarvan ging naar de raffinaderij van Aurubis in Olen, België. Volgens het bedrijf maakt de uitbreiding aan die overbrenging een einde (presentatie van Aurubis). Olen heeft een vergunning voor de productie van 355.000 ton kathoden per jaar (besluit van de provincie Antwerpen).

Hier spelen twee verschillende maatstaven: capaciteit en productie. Capaciteit geeft aan hoeveel koper een fabriek kán raffineren; productie hoeveel zij daadwerkelijk raffineert. De nieuwe elektrolysehal van Pirdop vergroot de Europese raffinagecapaciteit, ongeacht wat er in België gebeurt.

Europa produceert pas meer koper als aan twee voorwaarden is voldaan. Olen moet de Bulgaarse anodes vervangen door ander koperhoudend materiaal en beide fabrieken moeten vrijwel op volle capaciteit draaien. Aurubis stelt dat Olen de vrijgekomen ruimte kan benutten voor ander materiaal. In gepubliceerde stukken staat niet hoeveel materiaal dat is, waar het vandaan komt of wanneer het arriveert.

Om dat materiaal te vinden, moet Europa juist een beroep doen op de schakel waar het zwakst staat. Het Joint Research Centre van de EU meet de importafhankelijkheid: het aandeel van de behoefte in elke schakel van de toeleveringsketen dat uit het buitenland komt. Voor koper bedroeg dat aandeel volgens het centrum ongeveer 48% bij de winning en 17% bij de verwerking (JRC). Europa kampt met een tekort aan erts; een raffinaderij kan dat immers niet zelf winnen. Wat de Bulgaarse anodes in Olen ook vervangt, het zal afkomstig zijn uit een toeleveringsketen die al sterk op import leunt.

Wie profiteert

De duidelijkste winst ligt bij Aurubis. Het bedrijf raffineert meer koper op één locatie en hoeft halfafgewerkt metaal niet langer over het continent te vervoeren. Bulgarije krijgt een grotere verwerkingsbasis, al is er geen gepubliceerd cijfer dat nieuwe banen onderscheidt van de bestaande werkgelegenheid. Olen verliest de Bulgaarse anodes en moet vervangende aanvoer vinden. De EIB-lening werd afgesloten voordat het label bestond; de aanwijzing brengt zelf geen publiek geld mee.

De uitbreiding in Pirdop is concreet en vergroot de Europese ruimte om koper te raffineren. Of Europa er ook meer koper door produceert, hangt af van wat Olen vervolgens doet. Voordat de Commissie Pirdop als strategisch project aanwees, had de fabriek de milieutoets doorstaan, was de bouw begonnen en was de EIB-financiering rond. Geen openbaar document laat zien dat de aanwijzing de planning of het productievolume heeft veranderd. Het label kan later nog helpen bij het vinden van afnemers of bij toekomstige vergunningen, maar de beschikbare stukken tonen dat niet aan.