Bulgarije vraagt NAVO om bescherming na droneaanvallen

Bulgarije heeft NAVO-bondgenoten gevraagd om gevechtsvliegtuigen, luchtdoelraketten, systemen tegen drones, patrouillevliegtuigen en een zichtbare aanwezigheid van bondgenoten in zijn territoriale wateren. Aanleiding zijn droneaanvallen op koopvaardijschepen voor de Bulgaarse kust (BTA, Reuters). Het schip dat het dichtst bij Bulgarije werd geraakt, lag buiten die territoriale wateren. In het openbare verzoek staat niet wie schepen daar zou beschermen (Bulgarian transport ministry). De NAVO-ambassadeurs bespreken het verzoek volgende week; er is nog niets goedgekeurd (Reuters).

Defensieminister Dimitar Stoyanov zei op 16 oktober dat hij secretaris-generaal Mark Rutte en Alexus Grynkewich, de hoogste NAVO-commandant in Europa, had geschreven met het verzoek om "het volledige beschikbare arsenaal" (Radio Bulgaria). Hij noemde geen type vliegtuig, omvang van de troepenmacht, basis of tijdschema. Ook erkende hij dat de middelen van bondgenoten beperkt zijn en dat Roemenië en de Baltische staten er eveneens om vragen.

Waar de grens op zee ligt

Op 13 oktober troffen drie drones de onder Maltese vlag varende Chelsea 3, zo'n 17 tot 18 zeemijl ten oosten van de plaats Byala. Alle 15 bemanningsleden werden gered (Bulgarian transport ministry). De plek ligt buiten de Bulgaarse territoriale zee, in wateren waar Sofia economische rechten heeft maar geen volledige soevereiniteit. Gevechtsvliegtuigen, raketbatterijen en geallieerde schepen in de territoriale wateren zouden de kust en havens beschermen. Daarmee bereiken ze op zichzelf niet de plek waar de Chelsea 3 werd geraakt.

Daar bleef het niet bij. Een tweede schip, de HS Dignity, zonk voor de Bulgaarse kust; de zoektocht naar de 11 vermiste opvarenden werd op 14 oktober beëindigd (AP). Ook Roemenië leed verliezen. De tanker Wine Trader vloog op 15 oktober bij Sulina in brand; zeven bemanningsleden zijn vermist (Romanian Naval Authority). Het incident maakt deel uit van de bredere golf aanvallen waarover we eerder berichtten (To Brief).

Wie de drones heeft gelanceerd, is formeel nog niet vastgesteld. Premier Rumen Radev zegt dat het patroon naar Moskou wijst, maar dat Bulgarije dit niet kan bewijzen. De Roemeense minister van Buitenlandse Zaken, Oana Țoiu, heeft Rusland rechtstreeks beschuldigd (AGERPRES). President Nicușor Dan zegt intussen dat Roemenië technisch niet kan vaststellen waar de drones vandaan kwamen (HotNews).

Waarom Sofia geleende gevechtsvliegtuigen nodig heeft

Bulgarije heeft nieuwe gevechtsvliegtuigen, maar kan die nog niet inzetten. De F-16's zijn aangekomen, maar volgens de commandant van de luchtmacht waren ze op 16 oktober nog niet gevechtsklaar (BTA). Het ministerie van Defensie mikt op 2027 (Bulgarian defence ministry).

EU-geld is er wel, maar levert niet meteen materieel op. De Europese Commissie betaalde Bulgarije alvast € 489,3 miljoen uit op leningen van in totaal ongeveer € 3,3 miljard onder SAFE, het EU-kredietprogramma voor defensieaankopen (European Commission). Met leningen kunnen contracten worden gesloten. Ze krijgen deze maand geen vliegtuigen boven de Zwarte Zee.

Wat de bijeenkomst van volgende week kan opleveren

De ambassadeurs komen bijeen als de Noord-Atlantische Raad, het hoogste politieke orgaan van de NAVO. Die besluit bij consensus, waardoor één bondgenoot een besluit kan tegenhouden (NATO). Overeenstemming zou de NAVO tot een reactie verplichten, maar levert Bulgarije niet automatisch materieel op. Het bondgenootschap heeft vrijwel geen eigen gevechtsvliegtuigen. Lidstaten moeten vliegtuigen en raketbatterijen beschikbaar stellen; de hoofdsteden die materieel kunnen missen, bepalen dus wat er daadwerkelijk gebeurt.

Schepen op open zee beschermen is een lastiger opdracht. Een niet bij naam genoemde Roemeense defensiebron zei tegen AP dat de Roemeense oorlogsschepen niet over de luchtafweer beschikken om koopvaardijschepen door gebieden met dronegevaar te begeleiden (AP). Patrouillevliegtuigen kunnen Bulgarije wel beter zicht geven op zee. In het gepubliceerde verzoek staat niet of iemand schepen daar zal begeleiden of verdedigen.

Het risico reikt verder dan de twee kustlanden. De Chelsea 3 voer onder Maltese vlag, had Oekraïense en Azerbeidzjaanse zeelieden aan boord en was op weg naar Moldavië. In juli liep ongeveer 80% van de Oekraïense graan- en oliezaadexport via de Zwarte Zee (European Commission). Als rederijen en bemanningen die route als onveilig gaan zien, raakt dat de Oekraïense exportinkomsten net zo goed als de Bulgaarse havens.

Bulgarije vraagt bondgenoten een tekort op te vullen dat de eigen gevechtsvliegtuigen tot 2027 niet kunnen oplossen (Bulgarian defence ministry). De ambassadeurs kunnen volgende week afspreken dat de NAVO reageert, maar de lidstaten bepalen welke vliegtuigen en schepen ze inzetten. Het verzoek gaat over het Bulgaarse luchtruim, de kust en de territoriale zee. Sofia en de landen die materieel willen sturen, moeten nog bepalen of iemand ook koopvaardijschepen zal beschermen in de wateren waar de Chelsea 3 werd geraakt.