Bulgarije stemt over U.S.-tankers

De Bulgaarse regering heeft het parlement gevraagd toestemming te geven voor de stationering van Amerikaanse tankvliegtuigen op de luchtmachtbasis Bezmer, bedoeld voor operaties in het Midden-Oosten (BTA, Reuters/Yahoo). Het verzoek gaat om maximaal acht KC-135-toestellen, maximaal 250 militairen en ondersteunend materieel, voor de periode van 24 juli tot 1 oktober.

De stemming zal vrijwel zeker worden aangenomen. GERB-UDF, de grootste partij in de regeringscoalitie, heeft al aangekondigd de inzet te steunen als teken van betrouwbaarheid binnen het bondgenootschap (BTA). Ook de DPS/MRF van Delyan Peevski schaart zich achter het voorstel (Fakti). De uitkomst is dus niet het interessante punt. Dat is juist dat Bulgarije er überhaupt over stemt. Omdat de missie Amerikaanse operaties in het Midden-Oosten ondersteunt en geen gewone NAVO-activiteit is, legt de regering het besluit voor aan de Nationale Vergadering in plaats van het via het ministerie van Defensie af te handelen (Fakti). In Zuid- en Oost-Europa regelen andere regeringen vergelijkbare Amerikaanse logistiek meestal onder bestaande akkoorden, zonder nieuwe publieke stemming.

Wat tankvliegtuigen doen en waarom Bezmer telt

KC-135's tanken andere vliegtuigen in de lucht bij. Daardoor kunnen gevechtsvliegtuigen, bommenwerpers en verkenningstoestellen verder vliegen en langer in de lucht blijven, zonder dat zij een basis dicht bij het conflictgebied nodig hebben (U.S. Air Force). Bezmer lost een praktisch probleem op: als tankercapaciteit op vooruitgeschoven bases dichter bij het Midden-Oosten vol raakt of politiek gevoelig wordt, biedt Zuidoost-Bulgarije een rustiger steunpunt achter die voorste linies (The War Zone).

De stationering van strijdkrachten blijft onder de EU-verdragen nationale soevereiniteit. Daarom speelt Brussel in dit besluit geen rol. De EU spreekt voortdurend over geopolitieke macht, maar zodra de vraag is wie Europees grondgebied waarvoor mag gebruiken, beslist elke hoofdstad zelf. Sommige burgers krijgen dan wél een kans op instemming. De meeste niet.

Drie tinten ondoorzichtigheid bij gastlanden

Het verantwoordingsgat loopt langs een glijdende schaal. Bulgarije staat aan de transparante kant. Griekenland, Italië en Cyprus zitten elk een stuk verderop.

In Griekenland geeft de Amerikaans-Griekse Mutual Defence Cooperation Agreement de VS ruime toegang tot afgesproken faciliteiten. Souda Bay op Kreta ondersteunt volgens de Amerikaanse marine zelf operaties in Europa, Afrika en het gebied van U.S. Central Command (U.S. Navy CNIC). Het Griekse parlement heeft het algemene akkoord goedgekeurd (U.S.-Greece MDCA), maar er is geen stemming per missie voorafgaand aan elk gebruik. Zodra het raamwerk er ligt, lopen afzonderlijke operaties erdoorheen zonder aparte publieke toestemming.

In Italië is dat gat politiek omstreden. Het parlement beslist over de inzet van Italiaanse militairen in het buitenland, en commissies van beide Kamers keurden de meest recente missiebesluiten goed (Adnkronos). Het gebruik van Italiaans grondgebied door bondgenoten is een andere kwestie. Toen de Vijfsterrenbeweging eiste dat premier Giorgia Meloni uitleg gaf over de Italiaanse rol in wat zij Trumps illegale oorlog noemde (Notizie Geopolitiche), antwoordde het ministerie van Defensie dat de activiteiten vielen onder eerder goedgekeurde akkoorden (Il Riformista). In de praktijk besloot Rome daarmee dat een nieuwe stemming niet nodig was.

Cyprus zit aan het uiterste einde. De Britse basis Akrotiri is geen Cypriotisch grondgebied waarop Britse troepen te gast zijn. Het is soeverein Brits grondgebied, behouden bij de onafhankelijkheidsregeling van 1960. Het Cypriotische parlement heeft geen operationeel veto over wat er binnen de basisgrenzen gebeurt, terwijl het eiland wel de politieke en veiligheidsgevolgen draagt van operaties die met het Midden-Oosten te maken hebben (AOAV).

De verantwoording die Bulgarije afdwingt

Het patroon in deze landen is niet overal hetzelfde, en precies dat is relevant. Bulgarije legt de vraag aan het parlement voor, met een tijdslimiet en een omschreven functie. Griekenland delegeert via een raamovereenkomst. Italië beschouwt bondgenootschappelijke logistiek als al afgedekt. Cyprus heeft helemaal geen zeggenschap. Elk model geeft een ander niveau van democratische zichtbaarheid aan dezelfde basisrealiteit: Europese geografie vergroot de Amerikaanse militaire reikwijdte in het Midden-Oosten.

De Bulgaarse stemming is de helderste versie van deze afspraak. Zij is ook de zeldzaamste. Andere gastlanden zouden moeten uitleggen wanneer bondgenootschappelijke logistiek ophoudt gewone alliantieadministratie te zijn en begint te lijken op een operatie die nieuwe parlementaire toestemming verdient. Het Griekse toegangsraamwerk, de Italiaanse leer van verdragsdekking en de Cypriotische constructie van soevereine bases ontwijken die vraag allemaal. Hun parlementen, en hun burgers, hebben toch recht op een antwoord.