Bulgarije weegt defensieschuld tot 2071

Hoeveel moet een land lenen voor zijn krijgsmacht als de aflossing langer doorloopt dan de politieke levensduur van elke regering die ermee te maken krijgt?

De Bulgaarse regering stuurde op 15 juli een leningsovereenkomst van € 3,26 miljard naar het parlement, afgesloten onder SAFE (Security Action for Europe), de nieuwe door de EU gesteunde kredietlijn voor defensie-uitgaven (24 Chasa). De voorwaarden ogen gunstig: tot tien jaar uitstel voordat de aflossing op de hoofdsom begint, met een totale looptijd van 45 jaar (Sofia Globe). Maar goedkoop krediet blijft schuld. De laatste betalingen kunnen doorlopen tot 2071. En parlementsleden moeten de lening goedkeuren voordat het grootste deel van de projecten die ermee worden gefinancierd openbaar is gemaakt.

Hoe SAFE werkt

SAFE stelt de Europese Commissie in staat geld op de kapitaalmarkten op te halen met de gezamenlijke kredietwaardigheid van de EU, om dat vervolgens door te lenen aan lidstaten voor defensieaankopen (CER). De totale pot bedraagt € 150 miljard. De regels sturen contracten richting Europese en Oekraïense toeleveringsketens: minstens 65% van de componentkosten moet binnen de EU, de EER of Oekraïne blijven (European Commission).

De Raad van de EU, waar nationale ministers wetgeving vaststellen, nam SAFE aan via een noodprocedure die het Europees Parlement volledig buitenspel zette. Het Parlement heeft die route inmiddels aangevochten bij het Hof van Justitie van de EU, met het argument dat de gekozen juridische basis onrechtmatig was (European Parliament, EU Law Live). Die zaak loopt nog. Intussen beweegt het geld al: Polen kreeg een eerste bedrag van € 6,56 miljard, Kroatië een eerste tranche van € 255 miljoen (European Commission, Brussels Times). Andere SAFE-leners merken inmiddels dat dezelfde EU-kredietlijn thuis heel verschillende conflicten oproept, van een constitutionele impasse in Roemenië over welke regering bevoegd was om te lenen (Gândul) tot een openlijke botsing in Polen tussen de minister van Defensie en de president over het ondertekenen van de wet (TVN24).

De Bulgaarse variant van dat conflict is stiller, maar niet minder belangrijk. De kernvraag is wat het parlement eigenlijk kan zien voordat het stemt.

Negen projecten, één openbaar

De Bulgaarse lening dekt negen projecten voor de strijdkrachten binnen een defensie-investeringsprogramma dat loopt tot 2032 (Actualno). Slechts één project is openbaar gemaakt: een radaraankoop van € 320 miljoen onder een raamovereenkomst met Frankrijk (24 Chasa). Voor de overige acht projecten zijn geen contractwaarden gepubliceerd, geen leveranciers genoemd, geen leveringsdata gegeven en geen aanwijzingen verstrekt over hoeveel werk Bulgaarse bedrijven zullen krijgen (Actualno, 24 Chasa).

Sommige details kunnen om commerciële redenen gevoelig zijn, of terecht geheim blijven om veiligheidsredenen. Toch valt de omvang van de niet-toegelichte uitgaven op. Parlementsleden stemmen immers over aflossingsverplichtingen voor tientallen jaren, terwijl zij de projecten grotendeels niet kunnen beoordelen.

De begrotingscontext maakt dat scherper. Het Bulgaarse parlement verhoogde onlangs het plafond voor de staatsschuld om € 3,8 miljard aan nieuwe leningen mogelijk te maken, deels voor de liquiditeitsbehoefte van de begroting, terwijl het land nog altijd geen definitieve begroting voor 2026 heeft (Forbes Bulgaria). De regering stelt dat SAFE-middelen worden ingepast in de jaarlijkse defensiebegrotingen, zodat de kosten over meerdere jaren worden uitgesmeerd. Dat werkt alleen als elke toekomstige regering die verplichting blijft nakomen binnen een aflossingsperiode die bijna een halve eeuw beslaat.

De echte ratificatietest

Het probleem van Bulgarije is niet de toegang tot geld. SAFE biedt waarschijnlijk het goedkoopste defensiekrediet dat een land als Bulgarije kan krijgen. Het probleem is dat het parlement langdurige schuld moet goedkeuren zonder zicht op de meeste projecten, de leveranciers, de leveringstermijnen of de mate waarin de uitgaven binnenlandse industriële capaciteit opbouwen. De leningsovereenkomst geeft Sofia toegang tot de krachtigste defensiefinancieringslijn van Europa. Of die € 3,26 miljard werkelijk militaire capaciteit oplevert, of vooral vier decennia schuldendienst op geïmporteerd materieel, hangt af van antwoorden die Bulgaarse parlementsleden het publiek verschuldigd zijn voordat zij stemmen.