Lidstaten botsen over €2tn-begroting

De strijd om de EU-begroting lijkt inmiddels op filevorming bij een smalle brug: iedereen ziet waar het vastloopt, maar elke hoofdstad vindt dat een ander moet terugrijden. Duitsland kan de volgende meerjarenbegroting blokkeren. Alleen ligt de moeilijkste vraag niet juridisch, maar politiek. Berlijn heeft bondgenoten nodig die bezwaar maken tegen dezelfde keuzes. Juist die coalitie begint te rafelen.

De druk blijkt uit de sommen. De huidige meerjarenbegroting bedraagt ongeveer € 1,2 biljoen, terwijl de Europese Rekenkamer het nieuwe Commissievoorstel omschrijft als bijna € 2 biljoen. De eerste compromistekst van Cyprus zou dat bedrag met circa 2% verlagen. Die beperkte korting doet ertoe, omdat zij de echte keuze blootlegt: komen defensie, Oekraïne, concurrentiekracht en uitbreiding boven op de oude begroting, of vreten ze die juist aan?

Het zuinige kamp is minder stevig dan het lijkt

Cyprus kan compromissen opschrijven. Het kan regeringen niet dwingen dezelfde uitkomst te willen. Zodra de cijfers op papier staan, verdedigen hoofdsteden geen slogans meer, maar hun eigen verliezen.

Daar versmalt de Duitse speelruimte. Een veto werkt alleen goed als anderen ernaast durven te staan. Zweden geeft Berlijn gezelschap bij het plafond: Jessica Rosencrantz noemde de voorgestelde 1,23% van het EU-bni "helt oacceptabelt". Tegelijk ziet Stockholm Oekraïne en defensiesamenwerking wel degelijk als prioriteiten, zoals blijkt uit de Noords-Baltisch-Oekraïense defensieverklaring.

Voor het kamp dat minder wil uitgeven levert dat een praktisch probleem op. Veel regeringen kunnen het eens worden over een kleinere begroting. Veel minder regeringen kunnen het eens worden over het eerste programma dat moet krimpen.

Italië zorgt voor een volgende breuklijn. Rome betaalt mee aan de begroting, maar Giorgia Meloni heeft het debat over kortingen heropend. Via Euronews Italië stelt zij dat kortingen voor anderen niet als permanent kunnen worden behandeld terwijl Italië zonder vergelijkbare bescherming betaalt. Daarmee staan niet alleen nettobetalers tegenover ontvangers. Nettobetalers gaan eerst onderling onderhandelen, nog voordat de ontvangers aan tafel komen.

Het kopbedrag verbergt de echte krapte

De bruikbare begroting is kleiner dan het totaalbedrag doet vermoeden. Volgens Portugese berichtgeving komt het Cypriotische voorstel neer op 1,23% van het EU-bni, of 1,13% zodra de terugbetaling van NextGenerationEU buiten beschouwing blijft. Schuldenaflossing kan het plafond ruim laten lijken, terwijl er minder geld overblijft voor daadwerkelijke uitgaven.

Spanje weigert nieuwe prioriteiten te financieren door oude posten te korten. Madrid steunt in zijn gezamenlijke verklaring over het meerjarig financieel kader defensie, concurrentiekracht en strategische autonomie, maar niet ten koste van cohesiebeleid, landbouw of visserij. De boodschap is helder: als Europa een geopolitieke begroting wil, dan zijn er vers geld, nieuwe inkomsten, tragere schuldaflossing of gezamenlijke leningen nodig.

Roemenië begint vanuit een andere zorg. HotNews meldt dat landbouw en cohesie samen rond € 770 miljard blijven binnen een pakket van ongeveer € 2 biljoen, maar in de rondgestuurde tekst staan toch kortingen. De landbouwinzet van Boekarest, waarover Agrointel bericht, is dat landbouwsteun apart, stabiel en vrij van verplichte nationale cofinanciering voor directe betalingen moet blijven.

Steun voor het oosten is daardoor de gevoeligste regel in het voorstel. Polen en Roemenië willen een sterker argument voor regio's die worden geraakt door de oorlog van Rusland en door uitbreidingsdruk. Zuidelijke regeringen zullen vragen of dat geld uit dezelfde cohesiepot komt waarop zij leunen. Als de toezegging alleen uit formuleringen bestaat, koopt zij nu rust en later problemen.

Bij de externe uitgaven is de schaal van de verschuiving goed zichtbaar. De International Crisis Group stelt dat het voorstel de externe uitgaven zou verhogen naar € 200,3 miljard, een stijging van 75%. Dat past mogelijk bij een hardere veiligheidsomgeving. Het bevoordeelt ook landen met defensiebedrijven, sterke overheden en projecten die al klaarliggen, omdat zij nieuw geld sneller kunnen opnemen dan armere regio's die rond oudere geldstromen zijn gebouwd.

De vraag is wie Europa's nieuwe agenda betaalt wanneer elke hoofdstad een rempedaal heeft en de schuldenrekening al op tafel ligt. De volgende begroting laat zien of geopolitieke ambitie er als extra gewicht bij komt, of dat boeren, regio's en armere lidstaten haar moeten dragen.