Cernavodă legt vijf stroomnetten onder druk

Dinsdag om 19.25 uur verbruikte Roemenië meer dan 8.000 MW elektriciteit. De eigen centrales leverden 5.873 MW. Het gat van 2.150 MW werd met import gedicht (Agerpres, Adevărul). Dat tekort dreigt groter te worden. Roemenië bereidt de stillegging voor van Cernavodă 2, de enige kernreactor die nog draait, goed voor ongeveer 700 MW. Door de lage waterstand van de Donau kan de reactor niet langer veilig worden gekoeld (Argus, Economica). De directe vraag is of vijf landen schaarse avondstroom kunnen delen zonder dat één partij de rekening krijgt doorgeschoven.

Waarom 19.00 uur telt

Het probleem zit in het tijdstip. Overdag drukken zonnepanelen veel goedkope stroom het net op. Tussen 19.00 en 23.00 uur blijft de airconditioning draaien, terwijl de zonneproductie wegvalt. Roemenië, Hongarije, Bulgarije en hun buurlanden hebben dan allemaal tegelijk regelbaar vermogen of import nodig.

Roemenië heeft Brussel en de buurlanden formeel gemeld dat het in een elektriciteitscrisis zit. De juridische basis is EU-verordening 2019/941, die regeringen verplicht de Commissie en omringende landen te waarschuwen wanneer de leveringszekerheid in gevaar komt (HotNews, Ziare). De Commissie riep op 11 augustus de Electricity Coordination Group bijeen en concludeerde dat het systeem onder spanning staat, maar stabiel blijft (European Commission, Digi24). Daarmee daalt het risico op afschakeling. De avondprijzen dalen er niet door.

De Europese interne markt kan elektriciteit via marktkoppeling van goedkopere naar krappe prijszones sturen, zolang de grensverbindingen ruimte hebben. Nieuwe megawatts maakt dat systeem uiteraard niet.

Wie verkoopt, wie koopt

Voorlopig zit Bulgarije aan de goede kant van de handel. Roemeense en Hongaarse handelaren vroegen volgens ESO-dispatchdirecteur Dimitar Zarchev 3.500–4.000 MW aan Bulgaarse grenscapaciteit aan (Mediapool). Maar ook de Bulgaarse kerncentrale Kozloduy ligt aan dezelfde rivier. Energieminister Iva Petrova zei dat de centrale bij de huidige Donauwaterstanden nog ongeveer anderhalve week kan blijven draaien (DBR). De day-aheadprijzen liepen op naar 150–170 €/MWh, tegenover 100–120 €/MWh een week eerder: een meevaller met een duidelijke houdbaarheidsdatum (Mediapool).

Hongarije is de kwetsbaarste koper. Paks, de belangrijkste kerncentrale van het land, draaide 11 dagen op halve kracht voordat de productie weer volledig werd hervat. Daardoor moest Hongarije op 4 augustus 's avonds importeren tegen gemiddeld 218 €/MWh. In één uur liep de prijs op tot 439 €/MWh voor 3.522 MW geïmporteerde stroom (VG, Portfolio). De Slowaakse energieregulator ÚRSO waarschuwde inmiddels voor een "ongewoon gespannen" elektriciteitssituatie in de regio (STVR).

In Roemenië blijven huishoudens voorlopig beschermd. Het noodplan van de regering richt zich als laatste optie op grote industriële verbruikers, die tussen 19.00 en 23.00 uur gefaseerd kunnen worden afgeschakeld (Agerpres). Maar als leveranciers tijdens piekuren meer blijven betalen om stroom veilig te stellen, komen die kosten uiteindelijk wel in huishoudcontracten terecht. In scenario's van deskundigen lopen mogelijke day-aheadgemiddelden uiteen van 850 tot 1.800 lei/MWh, met afzonderlijke avondpieken boven 5.000 lei/MWh (Economica, Adevărul).

Kolen, herstelgeld en de echte afruil

Boekarest koppelde de crisismelding aan een bekende wens: de koleneenheden Rovinari 4 en Turceni 5 langer openhouden dan gepland (HotNews). Kolencentrales helpen bij avondpieken, omdat zij produceren ongeacht zon of wind. Maar Roemenië heeft in zijn nationale herstel- en veerkrachtplan toegezegd deze centrales te sluiten. Aan die hervormingsafspraken is EU-herstelgeld gekoppeld, en de Commissie kan betalingen opschorten als mijlpalen worden teruggedraaid (Ziare). Dat de Commissie zelf geen acuut leveringsrisico ziet, verzwakt overigens het Roemeense beroep op noodmaatregelen.

Het Europese elektriciteitsnet kan de stroomvoorziening overeind houden. Maar die stabiliteit komt nu uit hogere importrekeningen, plannen voor industriële afschakeling en politieke druk om kolencentrales achter de hand te houden, niet uit een ruime beschikbaarheid van vermogen.