Wang Yi bezoekt Zweden

De Chinese minister van Buitenlandse Zaken Wang Yi bezocht eind juni en begin juli Denemarken, Zweden, Finland en Noorwegen. Het was de eerste Chinese diplomatieke rondgang op hoog niveau door de Noordse regio in meer dan vijftien jaar (Politiken). De timing was veelzeggend. Beijing stuurde zijn hoogste diplomaat naar een regio die strategisch van kleur is veranderd sinds Zweden en Finland tot de NAVO zijn toegetreden. Het bezoek volgde bovendien enkele dagen nadat handelsgesprekken tussen de EU en China in Brussel hadden geleid tot een broos akkoord om de lijnen open te houden tot een evaluatiemoment in oktober (de.euronews.com).

Aan de oppervlakte verliepen de bezoeken hoffelijk. De politieke waarde zat elders: Beijing wilde testen of bilaterale contacten de stemming kunnen verzachten rond EU-besluiten die uiteindelijk in Brussel worden genomen.

Gecoördineerde tegendruk

Denemarken liet het duidelijkst zien dat de Noordse regeringen de tour zagen als een gezamenlijke test, niet als een reeks losse ontmoetingen. Minister van Buitenlandse Zaken Lars Løkke Rasmussen zette twee punten centraal: de rol die China speelt bij het in stand houden van Ruslands oorlog tegen Oekraïne, en de scheve handelsverhouding tussen de EU en China. Hij wilde dat Wang Yi in elke Noordse hoofdstad dezelfde boodschap zou horen, niet alleen in Kopenhagen (Politiken, BT/Reuters). Als Beijing hoopte per hoofdstad een andere prijs te vinden, probeerde Kopenhagen die ruimte alvast te sluiten.

Finland volgde dezelfde lijn. Minister Elina Valtonen plaatste het gesprek nadrukkelijk binnen de EU-China-relatie en de Europese veiligheid, en vroeg om een "constructieve bijdrage" van China aan beide (Ulkoministeriö, Yle). Helsinki presenteerde de ontmoeting dus niet als een bilaterale herstart. Het gesprek liep langs de EU-lijn, niet ertegenin.

In Zweden kwam daar nog een mensenrechtenlaag bij. De ontmoeting met premier Ulf Kristersson leidde tot druk van activisten rond de gevangengenomen Zweeds-Chinese uitgever Gui Minhai, waardoor Beijing minder ruimte had voor een warme reset. De South China Morning Post duidde de hele tour als een poging van Beijing om te peilen of "trans-Atlantische onrust" de "Noordse haviken" van Europa milder kon stemmen (SCMP). Die lezing helpt om het patroon te begrijpen, al gebruikte geen enkele Noordse functionaris die taal publiekelijk.

Hoe bilaterale druk via Brussel loopt

De machtsverdeling binnen de EU verklaart waarom de tour ertoe doet, ook zonder zichtbare concessies. De Commissie, niet de nationale hoofdsteden, voert handelsdefensieve dossiers zoals tarieven en antisubsidieonderzoeken. Die bevoegdheid ligt exclusief bij de EU op grond van de verdragen (VWEU Art. 207).

Buitenlands en veiligheidsbeleid werkt anders. Daar geldt in de Raad, waar nationale regeringen EU-posities bepalen, nog steeds unanimiteit. Elke hoofdstad houdt daardoor politieke stemmacht en vaak ook een veto (VEU Art. 31).

China kan met een gesprek in Helsinki of Stockholm geen antisubsidiezaak van de Commissie wegdrukken. Maar via bilaterale contacten kan Beijing wel proberen te beïnvloeden of Europa de druk vasthoudt of stilletjes laat weglopen. Duitsland laat dat mechanisme het scherpst zien. Na Wangs Europese gesprekken meldde de Duitse pers dat Beijing Berlijn opriep een "rationelere" EU-lijn te bevorderen, terwijl de Duitse industrie sterk afhankelijk blijft van de Chinese markt en kwetsbaar is voor mogelijke vergelding (Zeit, zdfheute.de). De juridische bevoegdheid blijft in Brussel. De politieke druk loopt via Berlijn.

Litouwens stille draai

De grootste complicatie voor het nette verhaal van "Noordse haviken die Chinese charme weerstaan" komt verder naar het oosten. Litouwen werd binnen de EU het voorbeeldland voor verzet tegen Beijing nadat Vilnius in 2021 een Taiwanese vertegenwoordiging had toegestaan. China verlaagde daarop de diplomatieke betrekkingen en zette economische druk. Nu spreekt Litouwen openlijk over normalisering (LRT, Lrytas). Litouwse berichtgeving wijst op een politiek doel om de betrekkingen binnen ongeveer zes maanden te herstellen, al noemden deskundigen in hetzelfde debat dat tijdpad ambitieus.

Voor het bredere beeld doet dat ertoe. Als juist de lidstaat die de hoogste zichtbare prijs betaalde voor confrontatie met China nu toenadering zoekt, trekken andere hoofdsteden daaruit hun conclusies over de vraag wat harde opstelling tegenover Beijing werkelijk oplevert.

Geen van de gecontroleerde bronnen liet concrete concessies zien van een Noordse regering tijdens Wangs tour. Geen gezamenlijke verklaring verschoof een Raadspositie. Geen handelsdossier kwam in beweging. Het EU-China-moment in oktober wordt daarmee de volgende harde test: houdt de hefboom van de Commissie stand, of hebben bilaterale kanalen intussen de gezamenlijke politieke rugdekking eronder uitgehaald?