Ebola bereikt zeven Congolese provincies

De Congolese surveillancecijfers die Reuters publiceerde, passeerden in één week twee grenzen. Op 10 september telde Congo 7.022 bevestigde ebolabesmettingen en 3.398 sterfgevallen in 62 gezondheidszones. Tegelijk werd de eerste besmetting vastgesteld in Sud-Ubangi, een provincie in het uiterste noordwesten, honderden kilometers verwijderd van de oostelijke regio's waar de uitbraak begon. Daarmee zijn zeven provincies getroffen. In zijn recentste uitbraakrapport, met gegevens tot en met 7 september, kwam WHO uit op 6.479 gevallen. Dat verschil wijst op de vertraging tussen provinciale tellingen en de eigen verificatieronde van WHO, niet op onenigheid over de omvang van de uitbraak.

Zelfs deze hoge cijfers geven vermoedelijk een te rooskleurig beeld. Eind augustus schatte de noodcommissie van WHO dat het werkelijke aantal besmettingen drie- tot viermaal zo hoog kan liggen als het geregistreerde aantal. In afgelegen gebieden en conflictzones blijven veel patiënten immers buiten beeld.

Een reis per rivierboot die niemand volgde

De besmetting in Sud-Ubangi laat zien hoe lang het virus ongemerkt kan meereizen. Volgens RFI vertrok een 23-jarige man in juli uit Zuid-Kivu. Hij reisde door Rwanda en Uganda, keerde via Ituri terug naar Congo, belandde na een verkeersongeluk in een ziekenhuis in Kisangani en stapte vervolgens op een boot die over de Congostroom naar het noordwesten voer. Onderweg kreeg hij ziekteverschijnselen en werd hij verzorgd door een verpleegkundige aan boord. Na aankomst in Akula overleed hij. Pas uit onderzoek van een na zijn dood afgenomen monster bleek dat hij ebola had.

Voordat zijn besmetting bekend werd, had de man meerdere provincies en mogelijk drie landen doorkruist. Hulpdiensten moeten nu achterhalen wie onderweg aan het virus kan zijn blootgesteld: in ziekenhuizen en informele klinieken, op boten en binnen zijn familie. Rond de plaats waar hij overleed, waren voorlopig 38 contacten opgespoord. Sud-Ubangi grenst bovendien aan de Centraal-Afrikaanse Republiek. Ook daar moeten de autoriteiten worden gewaarschuwd, hoewel niets erop wijst dat de patiënt dat land is binnengekomen.

Ebola wordt overgedragen door rechtstreeks contact met lichaamsvloeistoffen van een zieke of overleden persoon; verspreiding via de lucht vindt niet plaats. Bestrijding lukt alleen als iedere besmette patiënt snel wordt gevonden en geïsoleerd, waarna alle contacten 21 dagen onder toezicht blijven. De contactenlijst is het vroegtijdige waarschuwingssysteem van de bestrijding. Verschijnen er patiënten die niet op die lijst stonden, dan loopt het virus voor op de teams die het proberen te volgen.

Geen bewezen vaccin tegen deze variant

Eerdere ebola-uitbraken in Congo werden veroorzaakt door Zaire ebolavirus. Bij deze uitbraak gaat het om Bundibugyo virus, een andere virussoort. Dat verschil bepaalt de waarde van het beschikbare vaccin. Ervebo, dat door de US FDA is goedgekeurd tegen Zaire ebolavirus, richt zich op een oppervlakte-eiwit dat kenmerkend is voor die soort. Of het vaccin mensen ook tegen Bundibugyo beschermt, is niet aangetoond. WHO stelde 70.000 doses Ervebo beschikbaar voor onderzoeksdoeleinden. Op 7 september waren volgens het onderzoeksprotocol 2.007 mensen gevaccineerd, waarbij deelnemers vooraf te horen krijgen dat bescherming niet vaststaat.

In de klinische studie PARTNERS worden bij ruim 300 ingeschreven patiënten twee experimentele behandelingen onderzocht: MBP134 en remdesivir. De werving loopt nog en van geen van beide middelen is de werkzaamheid tot dusver bewezen. Vaccins van Oxford en Moderna die specifiek op Bundibugyo zijn gericht, worden in het VK en Canada voorlopig alleen in vroege veiligheidsonderzoeken getest.

Congo heeft de behandelcapaciteit wel snel uitgebreid. Tegenover één centrum met negen bedden in mei stonden in september 59 locaties met samen 1.346 bedden. Voor een herzien bestrijdingsplan van 180 dagen is ongeveer $ 1,3 miljard nodig.

Voor Europa blijft invoer van het virus een reëel maar beperkt risico. In het rapport van 7 september meldde WHO één besmetting in Frankrijk en twee patiënten die voor behandeling naar Duitsland waren overgebracht. Het verloop van de uitbraak wordt echter in Congo bepaald. Daar verspreidt een virus zonder bewezen vaccin zich door een land waar afstanden, gebrekkige infrastructuur en conflictgebieden het vrijwel onmogelijk maken om ieder contact op te sporen. Vooralsnog ontbreekt bewijs dat de bestrijding terrein wint.