Constanța legt NATO's dronelacune bloot

Om 06.00 uur op 5 juni ontdekten Roemeense eenheden een Oekraïense zeedrone in de civiele haven van Constanța, het grootste logistieke knooppunt van de NAVO aan de Zwarte Zee. Daarna verstreken vier uur. Om 10.00 uur waarschuwde Oekraïne Roemenië dat het door Russische elektronische oorlogvoering de controle over vier drones was kwijtgeraakt. Om 10.28 uur bracht de drone zichzelf tot ontploffing bij ligplaats 78, vijfhonderd meter van een olieterminal (Agerpres, Straits Times). Er vielen geen doden. Toch was niet de explosie het belangrijkste, maar die vier uur tussen detectie en waarschuwing. Voor een bewapende drone die een civiele haven binnenvaart, bestond geen protocol.

Het was het tweede incident in een maand. Op 7 mei vonden vissers bij het Griekse Lefkada een Oekraïense drone met explosieven in een zeegrot, met de motor nog draaiend (skai.gr). In beide gevallen wees Oekraïne Russische elektronische oorlogvoering aan als oorzaak van het controleverlies (Maritime Executive).

Gebouwd voor schepen, blind voor drones

Het Roemeense kustbewakingssysteem SCOMAR volgt vaartuigen van meer dan zes meter. Oekraïense Sea Baby-drones zijn ongeveer vijf meter lang. Het ministerie van Binnenlandse Zaken erkende dat kleine platforms met een geringe radarsignatuur "niet behoorden tot de doelen waarvoor het systeem oorspronkelijk was ontworpen". Het onlangs geïnstalleerde anti-dronesysteem in de haven bewaakt bovendien het luchtruim, niet het wateroppervlak (HotNews).

Ook de bevoegdheden zijn versnipperd. Defensieminister Radu Miruță zei dat het leger geen civiele havens bewaakt. De kustwacht volgt het scheepvaartverkeer. De havenautoriteit beheert het terrein. Vier instellingen delen de verantwoordelijkheid voor Constanța, maar geen daarvan had een draaiboek voor een bewapende drone in de haven.

De oplossing voor dat detectiegat loopt in Roemenië vast in de eigen politiek. Het SAFE-programma voor defensieaankopen, ter waarde van meerdere miljarden euro's en mede bedoeld om lacunes in laagvliegende en oppervlaktedetectie te dichten, ligt stil door een zaak bij het constitutionele hof. Die is aangespannen door leden van dezelfde regeringscoalitie die het programma had goedgekeurd. Totdat die kwestie is opgelost, leunt de grootste NAVO-haven aan de Zwarte Zee op sensoren die voor vrachtschepen zijn gebouwd.

Bulgarije, dat dezelfde kustlijn deelt, activeerde binnen enkele uren radar- en helikopterpatrouilles. Maar de kern van het probleem is daar dezelfde: systemen zijn afgesteld op conventionele vaartuigen, niet op drones van vijf meter met een minimale radarsignatuur (armymedia.bg).

Een veiligheidsknooppunt dat alleen op papier bestaat

Het Europese antwoord moet een Maritiem Veiligheidsknooppunt voor de Zwarte Zee worden. Voorlopig heeft dat geen juridische basis, geen budget en geen vestigingsplaats. Het idee komt uit een gezamenlijke mededeling uit 2025, een beleidsstuk zonder bindende werking (EEAS). De Roemeense Europarlementariër Victor Negrescu wil het plan versnellen vanwege de explosie in Constanța. Maar versnellen zegt weinig als het vertrekpunt nog steeds een conceptdocument is.

Een uitgelekt document van de EU-Raad uit mei 2026 bevestigde dat elk land droneveiligheid nog altijd als een nationale kwestie behandelt. Lidstaten werken "in silo's" en hebben geen gedeeld systeem voor detectie of respons (Euronews). Het Europese actieplan tegen drones, aangenomen in februari 2026, belooft een maritieme bewustwordings-"pilot action", maar volledige invoering wordt niet voor 2030 verwacht (Counter-UAS Action Plan). Zelfs dat plan richt zich vooral op dreigingen vanuit de lucht. Zeedrones aan het oppervlak komen er nauwelijks in voor.

Een verdrag voor een ander soort schip

Het Verdrag van Montreux uit 1936 regelt de doorvaart van marineschepen door de Turkse zeestraten tussen de Zwarte Zee en de Middellandse Zee. Het onderscheidt koopvaardijschepen en militaire schepen. Zeedrones passen in geen van beide categorieën. Ze hebben geen bemanning, geen commandant met officiële aanstelling en Oekraïne heeft ze niet als oorlogsschip geregistreerd (Opinio Juris). Turkije heeft in eigen wateren ten minste 11 afgedwaalde drones geneutraliseerd, maar heeft niets gezegd over hun juridische status onder het verdrag (Daily Sabah). Dat zwijgen komt Ankara goed uit. Wie de vraag stelt, moet Oekraïense drones immers beperken of hun doorgangsrecht juist formaliseren.

De drone in Constanța raakte een golfbreker, geen tanker. Roemenië heeft Oekraïne inmiddels gevraagd voortaan melding te doen zodra het de controle over een wapen verliest. Meer heeft Europa op dit moment niet: één land dat de operator vraagt te bellen als het misgaat, terwijl havens kwetsbaar blijven en het juridische kader nog niet erkent dat deze wapens bestaan.