Constanta-dreun dwingt droneprotocol af

Op 5 juni dreef een Oekraïense marinedrone de haven van Constanta binnen, de grootste Roemeense haven aan de Zwarte Zee. Tussen 10.27 en 10.28 uur ontplofte het toestel uit zichzelf. Oekraïne had de Roemeense autoriteiten om 09.54 uur gewaarschuwd, nauwelijks een halfuur eerder, toen het incident al liep. Vier Oekraïense drones hadden bij Sebastopol de verbinding verloren, volgens Kyiv door Russische elektronische verstoring, en waren automatisch in een zelfvernietigingsprocedure terechtgekomen. Eén daarvan bereikte een aanlegplaats in een civiele haven van een NAVO-lidstaat.

De Roemeense interim-minister van Buitenlandse Zaken Oana Toiu zei op 5 juli dat Boekarest en Kyiv onderhandelen over een protocol. Oekraïne zou Roemenië waarschuwen zodra het de controle over drones verliest en de toestellen zo programmeren dat zij zichzelf vernietigen voordat zij Roemeense territoriale wateren bereiken (HotNews). Van zo'n belofte een afdwingbaar mechanisme maken is wel iets anders.

Wie beslist over de Roemeense haven

De NAVO verzorgt luchtbewaking langs de oostflank en kan dreigingen volgen. Maar het bondgenootschap neemt geen inzetbesluiten boven de eigen haven van een lidstaat (NATO). Roemenië is zelf soeverein over zijn luchtruim en territoriale wateren. Wanneer een trage, goedkope drone richting een civiele kade drijft, ligt de beslissing om werknemers te evacueren of een terminal stil te leggen bij de Roemeense autoriteiten, niet bij een geallieerd commandocentrum.

Die beslissing hangt af van waarschuwingstijd. De cijfers laten zien hoe gewoon de dreiging inmiddels is geworden. Sinds het begin van de grootschalige Russische invasie telde het Roemeense ministerie van Defensie meer dan 100 aanvallen bij de grens, 29 onrechtmatige Russische dronevluchten in het Roemeense luchtruim en alleen al in 2026 15 luchtruimschendingen, waarvoor 26 keer militaire politie moest uitrukken (Agerpres). Roemenië heeft bondgenoten gevraagd om laagvliegradars en onderscheppingsdrones voor kleine, trage objecten waarvoor klassieke luchtverdediging nooit is ontworpen (Straits Times). Ook bestelde het land 24 Duitse Skyranger 35-systemen tegen drones (ArmyRecognition). Alleen loopt aanschaf in jaren, niet in weken. Een bilateraal protocol met Kyiv kan het gat sneller dichten, als het er daadwerkelijk komt.

Een protocol dat niemand kan lezen

Een ondertekende tekst is niet openbaar gemaakt. DW Romania meldde dat de autoriteiten na eerdere drone-incidenten in Galați en Constanta uitleg beloofden "binnen enkele dagen". Het publiek bleef vooral achter met onbeantwoorde vragen.

Een werkbaar protocol moet eerst basale punten regelen waarover tot nu toe niets publiekelijk is gezegd. Binnen hoeveel minuten moet Oekraïne Roemenië waarschuwen nadat het contact met een drone is verloren? Waar precies moet de zelfvernietiging worden geactiveerd? Wie ontvangt de melding: de marine, de havenautoriteit, de grenspolitie? En als brokstukken van een ontploffing vóór de grens alsnog een schip beschadigen of een havensluiting afdwingen, wie betaalt dan?

Litouwen laat zien dat het concreter kan. Op 30 juni nam het parlement daar een wet aan die burgers recht geeft op compensatie uit defensiemiddelen wanneer zij schade lijden doordat Litouwse of geallieerde troepen rechtmatig een drone neerhalen. Claims kunnen binnen drie jaar worden ingediend (LRT). Vilnius zag het aansprakelijkheidsgat, schreef wetgeving en publiceerde die. Het Roemeense protocol blijft intussen onzichtbaar voor de havenwerkers, rederijen en kustbewoners die de kosten dragen als het misgaat. Dezelfde improvisatie speelt overigens langs de hele oostrand van de NAVO, waar Letland en Finland eigen systemen tegen drones en eigen aansprakelijkheidsregels optuigen zonder gedeeld model (Euronews, Yle).

De Roemeense interim-minister van Defensie Radu Miruta heeft gezegd dat de verantwoordelijkheid ligt bij degenen die de drones lanceren. Dat is een lijn die solidariteit met Oekraïne scheidt van het normaliseren van terugkerende nevenschade. Maar een principe is nog geen schadeprocedure. Roemenië heeft duidelijker beschreven dát er een veiligheidsplan moet komen dan hoe dat plan werkt. Zolang de voorwaarden van het protocol niet openbaar zijn, moeten de havenwerkers en rederijen in Constanta vertrouwen op een mechanisme dat zij niet kunnen zien.