Drone legt radargat Constanta bloot

Kade 78, haven van Constanta. Een maritieme drone ontplofte tegen de kademuur. Geen slachtoffers. Geen bewezen aanvaller. En geen Roemeense instantie die publiekelijk is aangewezen om een militair wapen te detecteren dat een civiele haven binnen drijft.

Constanta is meer dan een Roemeense haven. Via de haven loopt Oekraïens graan door de Solidarity Lanes van de EU. Constanta staat ook op het herziene Trans-Europese vervoersnetwerk, de prioriteitenkaart voor Europese infrastructuur, en regionale deskundigen zien de haven als mogelijke logistieke Zwarte Zee-hub voor de NAVO (AGERPRES). Als die functie langdurig wordt verstoord, raakt dat de scheepvaart op de Donau, graanexporten, verzekeringspremies op de Zwarte Zee en de militaire planning van bondgenoten.

Twee bewakingssystemen, beide blind voor wat binnenkwam

De Roemeense interim-minister van Defensie Radu Miruță zei het ongewoon direct: het Roemeense leger bewaakt de haven van Constanta in vredestijd niet (European Pravda, WP). Die verantwoordelijkheid ligt bij andere overheidsdiensten. Volgens hem moet de haven dus over eigen detectiesystemen beschikken.

De haven werd vanuit de lucht en vanaf zee in de gaten gehouden, maar niet op de schaal van het wapen dat uiteindelijk binnenkwam. Een bestaand antidrone-systeem onderschepte in mei nog een luchtdrone. Het Roemeense kustbewakingsnetwerk volgt vaartuigen van grofweg meer dan zes meter. Een Magura V5, een maritieme drone, is 5,5 meter lang en valt daarmee onder die detectiedrempel. Twee systemen keken dus wel, maar waren structureel blind voor de werkelijke dreiging.

Na de explosie liet de reactieketen vooral zien hoe versnipperd de verantwoordelijkheid is. Civiele maritieme autoriteiten zagen het object en waarschuwden de marine. De marine lichtte vervolgens de kustwacht en de SRI in, de Roemeense binnenlandse inlichtingendienst. Oekraïne stuurde kort voordat de drone zichzelf opblies nog een waarschuwing. Pas daarna begon de Roemeense kustwacht met het testen van een autonoom detectiesysteem voor maritieme drones (Digi24). Miruță bevestigde bovendien dat op zee nog vijf droneresten zijn vernietigd, waarvan sommige explosief materiaal bevatten (Adevărul, Antena 3).

Overslag van oorlog, geen aanval

Uit de openbare berichtgeving blijkt niet dat het ging om een doelbewuste aanval op een NAVO-haven. Roemeense en Oekraïense bronnen wijzen op een Oekraïense maritieme drone die de controle verloor, vermoedelijk door Russische elektronische oorlogsvoering (BTA, Antena 3). President Nicușor Dan legde de verantwoordelijkheid bij Moskou via die keten van elektronische verstoring, niet via een bewezen aanvalbevel (Moldova1). Boekarest en Kyiv onderhandelen nu over een protocol voor waarschuwingsdrempels en zelfvernietigingssoftware voordat drones Roemeense wateren binnenvaren.

Juist dat onderscheid maakt het probleem scherper. Bij een doelbewuste aanval liggen militaire en bondgenootschappelijke reacties relatief helder. Overslag van oorlog door elektronische verstoring en stuurloos geraakte wapens past nergens netjes in. Het is te gevaarlijk voor gewone civiele havenprocedures, maar te ambigu voor automatische militaire commandovoering.

Wie kijkt naar het water

De EU heeft regels genoeg. De CER-richtlijn, de Europese wet die kritieke entiteiten verplicht risico’s te beoordelen en weerbaarheid op te bouwen, geldt voor vervoersinfrastructuur. NIS2, de aanpalende wet voor cyberveiligheid en bestuur van essentiële diensten, geldt voor havenbeheerders en verkeersbegeleidingsdiensten voor schepen (EUR-Lex, Europese Commissie). De nieuwste richtsnoeren van de Commissie, enkele dagen geleden gepubliceerd, behandelen fysieke, digitale en hybride verstoring als één beleidsveld. Maar geen van deze kaders zegt welke Roemeense actor een kleine maritieme drone als eerste moet zien, classificeren en neutraliseren voordat die een kade bereikt.

Dat gat is deels nationaal. De aanwijzing en het toezicht onder CER liggen immers bij de lidstaten, en Roemenië kan simpelweg laat zijn met de uitvoering. Toch geldt dezelfde onbeantwoorde vraag voor elke haven aan de oostflank die inmiddels oorloglogistiek verwerkt: Varna, Burgas, Alexandroupoli, Klaipėda, Gdańsk. Bulgarije heeft zijn gezamenlijke mijnenbestrijdingsmissie met Roemenië en Turkije al uitgebreid naar toezicht op onderzeese infrastructuur (BNR, AGERPRES). Litouwen is voor het luchtruim verder gegaan en heeft luchthavenbeheerders individuele verantwoordelijkheid gegeven voor de beoordeling van dronerisico’s en noodprocedures (LRT). Voor havens bestaat geen vergelijkbare plicht.

Europa heeft civiele knooppunten oorlogstaken gegeven. Het heeft daar nog geen detectie op oorlogsniveau naast gezet. Miruță, en met hem iedere minister van Defensie aan de oostflank, moet publiekelijk uitleggen wie precies naar het water kijkt.