Roemeense wapendeal vast in grondwetszaak

Roemenië heeft nog negen dagen om voor € 8,33 miljard aan militaire contracten te tekenen binnen het nieuwe Europese defensieleningprogramma SAFE (Reuters via MarketScreener). Een constitutioneel bezwaar tegen het juridische kader blokkeert de zaak. Als de deadline van 31 mei verstrijkt zonder handtekeningen, verliest Boekarest de mogelijkheid om te eisen dat de helft van het materieel op Roemeense bodem wordt gebouwd.

Wat SAFE biedt en wat de deadline kost

SAFE, voluit Security Action for Europe, werkt ongeveer zoals het Europese coronaherstelfonds: de Europese Commissie leent op de kapitaalmarkt tegen haar hoge kredietwaardigheid en geeft dat geld vervolgens door aan lidstaten tegen ongeveer de helft van hun normale financieringskosten. Voor Roemenië betekent dat een rente van circa 3%, in plaats van de ongeveer 7% die het land betaalt op eigen staatsleningen (Centre for European Reform). De leningen lopen 45 jaar, met een aflossingsvrije periode van tien jaar. De eerste hoofdsom hoeft dus pas rond 2036 te worden terugbetaald (Breaking Defense).

Achttien lidstaten zijn goedgekeurd voor samen circa € 131 miljard. Polen, met € 43,7 miljard de grootste lener, tekende zijn overeenkomst op 8 mei (Notes from Poland). Roemenië volgt als tweede, met € 16,68 miljard (milmag.pl).

Na 31 mei mogen landen alleen nog materieel kopen via gezamenlijke aanbesteding met minstens één andere lidstaat. Minister van Economie Irineu Darău zei het zonder omhaal: na die datum "hebben we niet langer evenveel te zeggen over lokalisatie in Roemenië" (Mediafax). Bij gezamenlijke inkoop verwatert immers de macht van één land om lokale fabrieken af te dwingen.

Een gevallen regering en haastwetgeving

Het Roemeense parlement keurde op 29 april de eerste reeks van 15 à 16 defensieprogramma's goed. Enkele dagen later bracht een oppositiecoalitie de regering van premier Ilie Bolojan ten val, met 281 stemmen op 5 mei (Agerpres). Het demissionaire kabinet duwde daarna nog snel het juridische kader door dat SAFE-contracten mogelijk moet maken, maar voegde late amendementen toe nadat de formele vergadering al was beëindigd.

Juist die toevoegingen vormen nu de basis voor een constitutionele klacht. De PSD, de sociaaldemocraten die de motie van wantrouwen aanvoerden, stelt dat de demissionaire regering haar bevoegdheden overschreed door na haar val nog wetgeving te maken. De Roemeense ombudsman diende daarnaast een afzonderlijk bezwaar in. De PSD zegt SAFE als programma wel te steunen, maar noemt de gevolgde procedure onwettig. Daardoor hangt er vlak voor een harde deadline juridische onzekerheid boven de contracten.

Wie de contracten krijgt en wat Roemenië zelf bouwt

De goedgekeurde contracten leunen sterk op het Duitse Rheinmetall: ongeveer 68% van de eerste tranche van € 8,33 miljard gaat naar projecten rond 232 Lynx-infanteriegevechtsvoertuigen, Skynex-luchtverdedigingssystemen, patrouilleschepen en munitie (HotNews). Het Roemeense staatswapenbedrijf ROMARM waarschuwde dat "eenvoudige assemblage onder licentie geen industrie ontwikkelt" (Adevărul). Bolojan beloofde minstens 50% lokale productie. Het verschil tussen assemblagewerk en echte technologieoverdracht is daarmee overigens nog niet opgelost.

Een patroon binnen het programma

Roemenië staat hierin niet alleen. Italië, waaraan € 14,9 miljard is toegewezen, heeft nog niet getekend. Premier Meloni stuurde op 17 mei een brief aan Commissievoorzitter Von der Leyen waarin zij Italiaanse deelname koppelde aan begrotingsruimte voor energie-uitgaven (Il Politico Web). De Commissie wees dat af. De € 16,2 miljard voor Hongarije is nog altijd niet goedgekeurd (The Defense Post).

Het patroon is helder: stabiele regeringen met sterke aanbestedingsapparaten leggen nationale industriële voordelen vast. Versplinterde regeringen lopen tegen de klok. Roemenië, door zowel S&P als Fitch beoordeeld op BBB- met negatieve vooruitzichten (Economica.net), voegt € 16,68 miljard toe aan een staatsschuld die al richting de Maastrichtgrens van 60% van het bbp beweegt. Boven die grens neemt de druk op lidstaten toe om de uitgaven te beperken.

Het Constitutioneel Hof bepaalt nu of Roemenië de deadline van 31 mei haalt. De contracten liggen klaar. Het geld is beschikbaar. Maar met elke dag zonder uitspraak verschuift de onderhandelingsmacht van Boekarest naar Brussel, en van Roemeense fabrieken naar buitenlandse assemblagelijnen.