Controleconflict nekt Frans-Duits jagerproject

FCAS/SCAF is bezweken omdat Frankrijk en Duitsland hun gedeelde defensieambitie niet konden omzetten in gedeelde zeggenschap. Het gevechtsvliegtuig stond voor meer dan één toestel. Het liet zien dat Europa wel meer aan defensie kan uitgeven, maar alsnog geen gezamenlijke industriële macht opbouwt als staten en bedrijven niet willen delen wie wapens ontwerpt, moderniseert en exporteert.

De breuk zat al in de afspraak

Op papier was de politieke ruil overzichtelijk: Frankrijk zou het toekomstige gevechtsvliegtuig trekken, Duitsland kreeg de leiding over MGCS, het geplande nieuwe tankproject dat de Leopard- en Leclerc-families moet vervangen (tportal). Spanje stapte als volwaardige partner in FCAS, met Indra in belangrijke rollen rond sensoren en simulatie, terwijl Airbus onbemande ondersteuningstoestellen en datanetwerken voor het slagveld voor zijn rekening nam (The Aviationist).

Die constructie brak zodra politiek ingenieurswerk werd. Dassault en Airbus werden het niet eens over leiderschap, werkverdeling en technologierechten (Le Monde, Euronews). Juist die afspraken bepalen wie het ontwerp van het systeem beheerst, wie het later mag aanpassen, wie wijzigingen certificeert en wie het toestel in het buitenland mag verkopen.

De commerciële botsing was minstens zo hard als de nationale. Dassault en Airbus concurreren immers op de exportmarkt. Het delen van bedrijfseigen techniek zou dus betekenen dat toekomstige onderhandelingsmacht bij een concurrent terechtkomt. Frankrijk wilde een model beschermen dat draait op zelfstandig jachtvliegtuigontwerp, exportvrijheid, vliegdekschipoperaties en nucleaire eisen. Duitsland, inmiddels met hogere defensie-uitgaven en meer industrieel gewicht, wilde niet langer een bijrol accepteren in een systeem dat decennialang de Europese markt voor hoogwaardige gevechtsluchtvaart zou bepalen (Le Grand Continent).

Daar zit de kern van de scheiding: Frankrijk heeft doctrine en ontwerpgezag, Duitsland heeft geld en alternatieven. Geen van beide laat zich makkelijk omzetten in een gezamenlijk vliegtuig. Ook Dassault heeft overigens niet vanzelfsprekend gewonnen, omdat Frankrijk een toekomstige straaljager mogelijk moeilijk alleen kan financieren (Le Monde).

De rekening loopt verder dan Parijs en Berlijn

Spanje krijgt de eerste klap. Madrid stapte in FCAS om echte industriële capaciteit op te bouwen, niet om vanaf de zijlijn naar een Frans-Duitse ruzie te kijken. Volgens Spaanse berichtgeving staan contracten ter waarde van € 540 miljoen voor Indra en € 160 miljoen voor een Indra-Airbus-consortium op het spel; ze zijn dus niet al definitief verloren (Cinco Días, The Objective). Defensieminister Margarita Robles noemde de uitkomst een mislukking en wees op industriële belangen die het project hebben overvleugeld (EFE via Infobae).

Italië krijgt meer ruimte, maar nog geen zekerheid. GCAP, het gevechtsvliegtuigprogramma van Italië, het Verenigd Koninkrijk en Japan, oogt nu als het sterkere alternatief met Europese inbedding. Leonardo heeft gezegd dat Duitsland een waardevolle partner zou zijn. Maar Berlijn toelaten kan dezelfde discussies over werkverdeling en timing opnieuw openen, ditmaal binnen een programma dat al rond Rome, Londen en Tokio is opgebouwd (Reuters via MarketScreener, Defense News).

Duitsland kijkt ook naar het noorden. Airbus heeft vroege gesprekken met Saab verkend, maar Zweden behandelt eventuele samenwerking als een politieke keuze, niet als een getekende uitweg uit het FCAS-wrak (StreetInsider). Dat is veelzeggend, want Europa heeft geen tekort aan mogelijke partners. Het risico is dat geld, ingenieurs en toeleveringsketens uiteenwaaieren voordat een nieuw gezamenlijk ontwerp vorm krijgt.

Landen dichter bij Rusland zullen de mislukking beoordelen op tijd, niet op symboliek. Poolse berichtgeving benadrukte dat FCAS na jaren strijd over patenten en leiderschap al richting de jaren 2040 was opgeschoven (Defence24). Als Europese projecten te laat komen, kopen regeringen beschikbare systemen uit de Verenigde Staten, Zuid-Korea of elders. Daarmee leggen zij training, onderhoud en munitiekeuzes voor decennia vast.

Het tankproject draagt nu de test

MGCS erft dezelfde vraag op de grond. Rheinmetall-topman Armin Papperger heeft gewaarschuwd dat Franse begrotingskortingen het tankproject kunnen bedreigen, al bevestigt het beschikbare Franse materiaal die specifieke claim niet onafhankelijk (Stern).

Het stevigere bewijs wijst op hetzelfde zeggenschapsprobleem. MGCS is naar de jaren 2040 verschoven en fundamentele ontwerpkeuzes, waaronder het kanonkaliber, liggen nog open (Shephard, FAZ). Een tankprogramma kan moeilijk Europa's volgende strategische pijler worden zolang de partners nog twisten over wie het ontwerp bepaalt, wie de technologie bezit en wie de kosten draagt.

Europa zegt dat het meer defensieautonomie wil. FCAS laat zien wat daarvoor nodig is. Iemand moet zeggenschap delen voordat een gezamenlijk wapen meer wordt dan een communiqué.