Rechter blokkeert Roemeense loonhervorming

Het hof van beroep in Boekarest heeft op 21 juli de Roemeense loonhervorming voor de publieke sector opgeschort, precies de wet die de Europese Commissie eist voordat zij de volgende betaling uit het Europese herstelfonds vrijgeeft (Economedia, G4Media). Direct staat 770 tot 800 miljoen euro op het spel, gekoppeld aan deze ene hervormingsstap (Romania Insider, RRI). Roemenië moet uiterlijk op 31 augustus 2026 aantonen dat de hervorming juridisch is afgerond (2EU Brussels).

Hoe een nationale rechter EU-geld kan blokkeren

Het Roemeense herstelplan valt onder de Europese Recovery and Resilience Facility (RRF), het fonds dat landen niet simpelweg kosten vergoedt, maar pas betaalt wanneer de Europese Commissie vaststelt dat afgesproken hervormingen zijn voltooid (EUR-Lex, European Commission). Elke hervorming is een "mijlpaal": een concrete juridische of bestuurlijke stap waarvan een regering moet bewijzen dat zij die heeft gezet. Geen mijlpaal, geen geld.

De loonwet is zo'n mijlpaal. Het ministerie van Arbeid publiceerde het ontwerp op 17 juli. Vier dagen later kreeg vakbond Sanitas, die zorgpersoneel vertegenwoordigt, van de rechter een schorsing gedaan. Volgens de bond had de regering het verplichte sociale overleg overgeslagen (Știrile ProTV). De schorsing blijft gelden totdat de inhoudelijke zaak is afgehandeld.

Demissionair minister van Arbeid Dragoș Pîslaru noemt de uitspraak procedureel gebrekkig, omdat zijn ministerie nooit formeel zou zijn opgeroepen, en wil in beroep gaan (Digi24). Volgens hem ging het om een technisch document voor politiek overleg, niet om een formeel wetsvoorstel. Dat beroep kan slagen, maar de klok loopt intussen wel door.

Die termijn is krap. Alle openstaande RRF-mijlpalen moeten uiterlijk op 31 augustus zijn afgerond, waarna de laatste betalingsverzoeken in september volgen en alle uitbetalingen door de Commissie vóór 31 december 2026 moeten zijn gedaan (2EU Brussels, IEU Monitoring). De datum in augustus is dus de harde grens: daarna kan Boekarest geen bewijs meer indienen.

De loonwet is overigens niet de enige vastgelopen hervorming. Interim-premier Ilie Bolojan koppelde haar aan een breder pakket van zes wetten, samen goed voor 4,5 miljard euro aan nog niet uitgekeerde Europese subsidies (Bursa). Roemenië heeft al ongeveer 60,6% ontvangen van zijn herstelplan van 21,41 miljard euro, inclusief een vierde tranche van 2,25 miljard euro die in juni werd betaald (AGERPRES). De rest hangt af van hervormingen die zowel de rechtbank als de coalitiepolitiek moeten overleven.

Waarom het loonconflict over meer gaat dan salaris

De wet moet de beloning in de hele Roemeense publieke sector hertekenen: zorgpersoneel, leraren, rechters, militairen. Zij introduceert een referentiesalaris van 4.100 lei, maximeert de meeste toeslagen op 20% van het basissalaris en koppelt toekomstige loonstijgingen aan het terugdringen van de loonsom van de overheid ten opzichte van de omvang van de economie. De geraamde jaarlijkse kosten bedragen ongeveer RON 12,1 miljard (~2,4 miljard euro). Dat ligt ruim onder de vakbondseisen van meer dan RON 20 miljard, maar blijft aanzienlijk voor een land dat al in de EU-procedure voor buitensporige tekorten zit, het traject dat Brussel start wanneer een regering de Europese begrotingsgrenzen overschrijdt (Romania Insider).

Dit is dus geen gewone loonsverhoging. De wet probeert de terugkerende personeelskosten van de Roemeense staat te beheersen door toeslagen af te bouwen waarop sommige werknemers in de praktijk als vast salaris rekenen. Vooral zorgpersoneel verzette zich fel. Op 20 juli legden medewerkers in honderden ziekenhuizen twee uur lang het werk neer bij wijze van waarschuwing, terwijl Sanitas vanaf 28 juli een algemene staking voor onbepaalde tijd voorbereidt (Știrile ProTV).

Ook binnen de regeringscoalitie loopt de breuklijn open. PSD-leider Sorin Grindeanu zei dat zijn partij geen wet zal steunen "die iedereen ontevreden maakt" (Europa FM). Het ministerie van Volksgezondheid wees op "ernstige ongelijkheden" in het ontwerp (Antena3). Nog vóór de rechter ingreep, had de hervorming al geen duidelijke parlementaire meerderheid.

Roemenië laat het scherpst zien wat breder in de EU speelt. In Bulgarije staat naar schatting 400 miljoen euro onder druk door vertraging bij de herstructurering van de kolensector (Mediapool). Portugal zoekt naar manieren om onafgemaakte herstelprojecten naar andere Europese fondsen door te schuiven (Observador). Het Europees Parlement waarschuwde eerder dit jaar al dat niet-uitgegeven RRF-geld het verwachte effect van het fonds op groei en werkgelegenheid kan verzwakken (European Parliament).

De RRF is immers zo ontworpen dat Brussel betaalt voor afgeronde hervormingen, niet voor beloften. Voor Roemenië is het onmiddellijke risico niet dat de Commissie het geld al heeft geschrapt. Het risico is dat Boekarest door zijn juridisch bruikbare tijd heen raakt voordat het de claim kan indienen.