Cypriotische stroomkabel pas in 2031 klaar

De Cypriotische energietoezichthouder meldde op 20 oktober aan het parlement dat ADMIE nog altijd niet heeft geantwoord op vragen van 26 augustus over de verkoop van een belang in de onderzeese stroomkabel naar Griekenland. De verwachte opleverdatum schoof tegelijk op van 1 januari 2030 naar 1 januari 2031 (Cyprus News Agency). ADMIE is de Griekse netbeheerder en eigenaar van GSI, de onderneming die de kabel aanlegt. De Griekse regering kondigde op 5 augustus aan dat de Franse investeerder Meridiam meerderheidsaandeelhouder van GSI zou worden (Griekse regering).

Intussen beslist de toezichthouder al welke kosten via de elektriciteitsrekening bij klanten terecht mogen komen. De overeenkomst waaruit moet blijken hoeveel geld Meridiam in de aanleg steekt, heeft hij nog niet gezien.

Is er al iets verkocht?

Eerst willen de toezichthouders weten of de verkoop überhaupt heeft plaatsgevonden. Poly Lemonares, voorzitter van de Cyprus Energy Regulatory Authority (CERA), vertelde parlementsleden dat ADMIE nog beide vergunningen voor de kabel bezit: één voor het eigendom en één voor de exploitatie. Een aanvraag om die over te dragen is niet ingediend (CNA). In de aankondiging van augustus noemde de Griekse regering geen prijs of datum waarop de transactie zou worden afgerond (Griekse regering).

Volgens een onderzoek van Philenews uit september schreef CERA samen met de Griekse toezichthouder RAAEY een brief aan ADMIE. Daarin vroegen zij om de volledige overeenkomst: zijn er al aandelen overgedragen, wat heeft Meridiam betaald of gaat het betalen, en hoeveel aanlegkapitaal levert iedere partij? Zolang ADMIE niet antwoordt, kunnen de toezichthouders de transactie niet beoordelen.

Hun eigen regels maken die antwoorden noodzakelijk. GSI bouwt en financiert de kabel op basis van een concessie die ADMIE aan de onderneming heeft verleend. Volgens een besluit uit 2024 moeten beide toezichthouders die concessie goedkeuren voordat een externe koper GSI overneemt. Bovendien moet ADMIE de volledige zeggenschap over en verantwoordelijkheid voor het project behouden (besluit 284/2024 van CERA). Een meerderheidsaandeelhouder verwacht doorgaans invloed op de onderneming die hij bezit. Alleen de overeenkomst kan duidelijk maken hoe Meridiams belang zich verhoudt tot de zeggenschap die ADMIE moet houden.

Daarnaast staat de financiering open. Meridiam zou 66% van de aandelen in GSI krijgen (CNA), maar dat betekent niet dat het ook 66% van de aanleg betaalt. Uit de gepubliceerde informatie blijkt niet hoeveel eigen vermogen Meridiam toezegt: geld dat aandeelhouders zelf inbrengen in ruil voor aandelen. Het project rekent verder op EU-steun. De European Investment Bank had in augustus bovendien nog niet besloten of zij een lening zou verstrekken (Euronews).

Waarom de kabel vertraging oploopt

De meest concrete oorzaak van de vertraging ligt op de zeebodem. ADMIE heeft de geplande route nog niet volledig onderzocht. Ook heeft het de Full Notice to Proceed nog niet afgegeven, de opdracht waarmee de rest van het contract met de Franse kabelfabrikant Nexans ingaat (tussentijdse cijfers van ADMIE). Nexans vroeg op 15 oktober in Griekenland vergunningen aan om het bodemonderzoek te hervatten (Reuters). Turkije heeft de kennisgevingen voor onderzoek in die wateren al twee keer betwist (To Brief).

Wie betaalt de rekening?

Elektriciteitsklanten betalen via hun rekening mee. Van de goedgekeurde aanlegkosten komt 63% voor rekening van Cyprus en 37% voor die van Griekenland. Beide landen halen hun aandeel terug via de netwerkkosten op de stroomrekening: het deel waarmee kabels en andere netvoorzieningen worden betaald, in plaats van de stroom zelf (besluit 284/2024 van CERA).

CERA keurt die kosten overigens niet automatisch goed. ADMIE vroeg om erkenning van ongeveer € 302 miljoen aan uitgaven. Daarvan vond de toezichthouder slechts € 82 miljoen voldoende onderbouwd (besluit 280/2025 van CERA).

Uitstel maakt de uiteindelijke rekening wel hoger. Over goedgekeurde uitgaven die nog niet bij klanten in rekening zijn gebracht, ontvangt ADMIE een financieringsvergoeding van 8,3% totdat het geld is terugverdiend (besluit 280/2025 van CERA). Die vergoeding compenseert ADMIE voor het wachten en komt via dezelfde netwerkkosten bij klanten terecht. Hoe langer dat duurt, hoe meer zij uiteindelijk betalen. CERA zei in oktober dat het de totale kosten van de kabel nog steeds niet kan ramen (Philenews).

Ook belastingbetalers lopen risico. Cyprus wil jaarlijks € 25 miljoen uit de staatsbegroting betalen. De eerste betaling wordt verschuldigd zodra Griekenland een NAVTEX uitgeeft, een maritieme kennisgeving die het bodemonderzoek mogelijk maakt (Politis). Dat geld komt uit algemene belastingen, niet uit stroomrekeningen. Minister van Energie Michalis Damianos zegt dat huishoudens niet via hun elektriciteitsrekening betalen als de kabel nooit stroom levert. Hij erkent wel dat de schatkist geld kan verliezen als het project mislukt (Politis).

De toezichthouders bepalen dus al welke kabelkosten klanten moeten dragen en controleren daarbij de cijfers van ADMIE. Hoeveel aanlegkapitaal Meridiam zelf zal leveren, heeft ADMIE hun nog niet laten zien. De onbeantwoorde brief bewijst niet dat de transactie is mislukt. Tot ADMIE antwoord geeft, kan echter niemand buiten de betrokken partijen vaststellen of Meridiam geld meebrengt voor de aanleg, of voorlopig alleen als nieuwe naam in het aandeelhoudersregister verschijnt.