Cypruskabel wacht nog op schip

De instap van Meridiam maakt de stroomkabel tussen Cyprus en continentaal Europa op papier makkelijker financierbaar. Maar er ligt nog geen onderzoeksschip terug op zee. Er is geen NAVTEX uitgegeven, de formele maritieme melding die nodig is voordat bodemonderzoek kan beginnen. Er is geen schip genoemd. Er zijn geen coördinaten gepubliceerd. Cyprus blijft de enige EU-lidstaat zonder elektriciteitsverbinding met het continentale net, en het project dat dat moet verhelpen is drie weken na de grootste eigendomswijziging nog altijd vooral een project van aankondigingen.

Wat het nieuwe geld verandert

Het Franse infrastructuurfonds heeft nu een meerderheidsbelang in de projectvennootschap achter GSI, terwijl het Griekse ADMIE, de nationale netbeheerder, de technische leiding en de toekomstige exploitatie van de kabel behoudt (EUalive, Balkan Green Energy News). De precieze eigendomsverhouding is niet bekendgemaakt. Kabelfabrikant Nexans is als aannemer aangesloten en voltooide een wereldrecordtest op 3.000 meter diepte voor het type onderzeese stroomkabel dat deze route vereist (Nexans). Daarmee is aangetoond dat de kabel technisch te bouwen is. De moeilijkere vragen zijn politiek en financieel.

De Griekse premier Kyriakos Mitsotakis noemde de Franse instap "a very strong vote of confidence" (Economix). Maar Meridiam is een private investeerder, niet de Franse staat. In het openbare dossier staat geen staatsgarantie, geen exportkredietinstrument en geen verklaring van de Franse regering die GSI dekt. Meridiam spreidt het financiële risico over meer investeerders. Het neemt dat risico niet weg.

Drie poorten waar de kabel nog doorheen moet

Over de formule die bepaalt hoeveel investeerders via stroomtarieven mogen terugverdienen, wordt nog onderhandeld. De Griekse energietoezichthouder heeft een openbare consultatie geopend, die loopt tot 11 september, over de inkomstenmethodologie (OT). ADMIE wil dat de financieringsformule uitgaat van minder schuld tijdens de bouw. Daardoor kan het bedrijf, zodra de kabel in bedrijf is, een hoger rendement bij consumenten in rekening brengen (iEnergeia). Wie hoeveel betaalt, ligt dus nog open.

Aan Cypriotische kant wacht Nicosia op de economische beoordeling van de Europese Investeringsbank voordat het extra geld toezegt (Politis). Voor die beoordeling is geen publieke einddatum gegeven. Politiek komt dat de regering overigens niet slecht uit: zij kan een besluit uitstellen en wijzen op het lopende werk van de bank. Cypriotische oppositiepartijen eisen volledige openbaarmaking van de Meridiam-ADMIE-overeenkomst voordat Cyprus financieel verder meedoet (Kathimerini Cyprus). Het verschil in uitgaven tussen beide kanten is al zichtbaar: ADMIE heeft ongeveer € 251,4 miljoen opgevoerd, terwijl Cyprus circa € 82 miljoen heeft erkend (Proto Thema).

Dan is er nog de zee. Ongeveer 40% van het zeebodemonderzoek moet nog gebeuren, vooral in het traject tussen Kasos en West-Cyprus. Juist daar claimt Turkije het recht om vooraf te worden geïnformeerd voordat werkzaamheden plaatsvinden. Het eigen Turkijerapport van de Europese Commissie bevestigde dat Ankara onderzoeksactiviteiten rond het project heeft gehinderd (Commission Türkiye report, Euronews). GSI heeft van de EU de status van Project of Common Interest, een prioriteitslabel dat financiering en snellere vergunningverlening mogelijk maakt onder de Europese regels voor grensoverschrijdende energie-infrastructuur (TEN-E Regulation). Brussel heeft tot nu toe ongeveer € 657 miljoen toegezegd. Maar zo'n label beschermt geen onderzoeksschip. Als het op zee tot een militaire confrontatie komt, houdt geen verordening het schip aan het werk.

De test is concreet

Griekse functionarissen presenteren de Franse bedrijfsdeelname als afschrikking: Turkije zou dan niet meer alleen tegenover Griekse en Cypriotische partijen staan, maar tegenover een project met grote Franse blootstelling (Ekathimerini). Dat is politieke logica, geen veiligheidsgarantie. ENTSO-E, de organisatie die de Europese netbeheerders coördineert, noemt GSI de enige geplande interconnector die Cyprus met het continentale systeem verbindt (ENTSO-E).

Het project heeft nu sterkere investeerders, een geloofwaardige kabelaannemer en een strategisch EU-label. Het controleerbare bewijs is concreet: een NAVTEX met data en coördinaten, een genoemd schip en bodemonderzoek dat doorgaat zonder Turkse voorafgaande goedkeuring te accepteren. Tot die tijd is de kabel op papier sterker dan op zee.