Cypruskabel wacht op NAVTEX

Voor de bodemonderzoeken langs de route van de Great Sea Interconnector tussen Kreta en Cyprus is nog geen maritieme kennisgeving uitgegeven. Zo'n NAVTEX, het bericht waarmee schepen worden gewaarschuwd voor onderzoekswerk in een afgebakend zeegebied, moet coördinaten, scheepsnamen en data bevatten. Die zijn niet gepubliceerd. Griekse en Cypriotische functionarissen wilden begin augustus niet bevestigen of ontkennen dat zo'n kennisgeving op komst was (Cyprus Mail). In Griekse briefings heet het dat Athene met Frankrijk zal afstemmen. Een document is er nog altijd niet (Enikos).

Juist die ontbrekende kennisgeving is inmiddels de praktische test voor de Great Sea Interconnector: kan een door de EU gesteunde onderzeese elektriciteitskabel tussen Griekenland, Cyprus en uiteindelijk Israël de stap zetten van politieke steun naar bouw? Brussel heeft bijna € 658 miljoen aan subsidies toegezegd (CINEA). Het Franse Meridiam bezit nu 66% van de projectvennootschap; de Griekse netbeheerder ADMIE houdt 34% (Enerdata). Maar met aandeelhouders en subsidie vaart er nog geen onderzoeksschip uit.

40% van de zeebodem is nog niet in kaart gebracht

Voordat de kabel het water in kan, moeten schepen ongeveer 898 km zeebodem in kaart brengen: diepte, reliëf en risico's. De kabel gaat hoogspanningsgelijkstroom vervoeren, of HVDC, de logische keuze voor lange onderzeese trajecten omdat daarbij minder energie verloren gaat dan bij wisselstroom (EU Global Gateway). Delen van de route lopen door water van ongeveer 3.000 meter diep (HVDC World).

Ongeveer 60% van het onderzoek is afgerond. De resterende 40% ligt in wateren ten zuiden van Kasos en ten zuidoosten van Kreta, waar het werk stilviel na een incident in 2024 onder Turkse druk (Ekathimerini). Zelfs als in september een schip wordt gecharterd, kan de afronding nog 18 tot 24 maanden duren. Daarmee schuift de onderzoeksfase richting 2028 (Kathimerini). Pas daarna volgt het leggen van de kabel. Het betwiste gebied overlapt overigens met wateren waar Turkije onlangs mariene parken heeft uitgeroepen, een stap die volgens Athene geen juridisch effect heeft op Griekse soevereine rechten (Greek MFA).

Drie dingen die nog niet zijn gebeurd

Het project heeft serieuze financiers achter zich. Toch ontbreken nog drie stappen. De Europese Commissie heeft geen concentratiemelding ontvangen voor de Meridiam-deal, waardoor Brussel nog niet heeft beoordeeld of de eigendomswijziging mededingingsproblemen oplevert (CNA). Cyprus wacht op het boekenonderzoek van de Europese Investeringsbank voordat het staatsgeld vastlegt. En een definitief investeringsbesluit, het moment waarop sponsors kapitaal toezeggen en bouwcontracten worden getekend, is nog niet genomen. Kabelproducent Nexans zei in januari dat het aan het project verbonden blijft, maar ook dat de herschikking gevolgen zal hebben voor de leveringsdata (Nexans).

Wie betaalt als de kosten stijgen

Volgens Phileleftheros kost het Grieks-Cypriotische deel naar verluidt ongeveer € 1,9 miljard. Na aftrek van de EU-subsidie wordt dat verdeeld in 63% Cyprus en 37% Griekenland. Cyprus, de meest elektrisch geïsoleerde EU-lidstaat, krijgt daarmee een noodverbinding en toegang tot goedkopere opwekking. Nicosia heeft jaarlijkse betalingen van € 25 miljoen, samen € 125 miljoen over vijf jaar, gekoppeld aan de NAVTEX als bewijs dat er tastbare voortgang is (Capital).

Of Cypriotische stroomrekeningen stijgen, hangt af van de toezichthouder. Die bepaalt welke projectkosten via tarieven aan consumenten mogen worden doorberekend en welke bij de projectvennootschap of de staat blijven liggen. Voormalig energietoezichthouder Andreas Poullikkas stelt dat EU-regels eerst subsidies en marktinkomsten aftrekken, waardoor de kabel niet automatisch tot hogere rekeningen hoeft te leiden (Cyprus Mail). Maar van de ongeveer € 251 miljoen die ADMIE zegt al te hebben uitgegeven, heeft de Cypriotische toezichthouder slechts 32% erkend als terug te verdienen via de elektriciteitsrekening (Politis). Cyprus neemt ADMIE's kostenoverzicht dus niet zomaar over. Wie opdraait voor tegenvallers door diepwatertechniek, beveiligingsescortes of verdere vertragingen, is niet gepubliceerd.

De Great Sea Interconnector oogt geloofwaardiger dan zes maanden geleden. Er zijn bekende sponsors, EU-geld en een kabelbouwer. Wat nog ontbreekt, is het pakket aan toestemming en risicoafdekking dat nodig is om onderzoeksschepen terug te sturen naar betwist water.