Cyprus haalt EU-reformtest van €120 miljoen

Cyprus is door de eerste controle heen. De Europese Commissie gaf een positief voorlopig oordeel over de zesde betalingsaanvraag van het land onder de Recovery and Resilience Facility (RRF), het Europese postpandemische programma van € 723 miljard dat geld pas uitkeert wanneer regeringen aantonen dat zij beloofde hervormingen hebben uitgevoerd (Europese Commissie). De aanvraag gaat om € 120 miljoen, gekoppeld aan 22 mijlpalen en 5 doelen op het gebied van zorg, onderwijs, openbaar bestuur en groene energie (Cyprus News Agency).

Bestuurlijk is dat een nette score. De vraag is wel wat zo’n voldoende precies bewijst.

Hoe het geld beweegt

De RRF vergoedt geen uitgavenbonnetjes. Het fonds betaalt voor resultaten. Een land belooft concrete hervormingen en investeringen. De EU knipt die beloften op in controleerbare stappen, waarna geld pas vrijkomt als de Commissie vindt dat die stappen zijn gezet (EUR-Lex Verordening 2021/241).

Elke stap is een "mijlpaal" of een "doel". Een mijlpaal is een kwalitatieve handeling, zoals het aannemen van een wet of het lanceren van een digitaal systeem. Een doel is meetbaar: gerenoveerde gebouwen, afgehandelde vergunningen of een ander concreet aantal (Europese Commissie). Zodra een land bewijs indient, controleert de Commissie dat dossier. Daarna gaat de beoordeling voor vier weken naar de financiële ambtenaren van de lidstaten, waarna de betaling kan volgen (Raad van de EU).

Cyprus heeft de toets van de Commissie gehaald. De uitbetaling hangt nu nog aan de resterende procedurele stappen.

Wat Cyprus opleverde, en wie daar iets aan moet hebben

Twee voorbeelden maken zichtbaar hoe het systeem werkt. Cyprus heeft grensoverschrijdende elektronische recepten en patiëntendossiers ingevoerd, zodat de medische gegevens van een Cypriotische burger die in een ander EU-land wordt behandeld digitaal kunnen meereizen. Voor de patiënt betekent dat minder dubbele onderzoeken en snellere zorg in het buitenland. Cyprus heeft ook zijn nationale platform voor ruimtelijke planning en bouwvergunningen vernieuwd (Cyprus News Agency). Dat is relevant voor iedereen die een bouwvergunning aanvraagt, maar alleen als de wachttijd daadwerkelijk korter wordt.

Andere onderdelen zijn een beoordelingskader voor scholen, flexibele werkafspraken in de publieke sector en testinfrastructuur voor hernieuwbare energie aan de Universiteit van Cyprus. Dit zijn stappen die de Commissie kan controleren voordat zij geld vrijgeeft. De EU kijkt dus of regeringen het beloofde werk hebben gedaan, niet alleen of er facturen liggen. Dat is wel een verbetering ten opzichte van oudere EU-subsidiemodellen, waarin de hoofdvraag vaak was of budgetten waren uitgegeven (EUR-Lex Verordening 2021/241).

Roemenië laat zien wat er gebeurt als uitvoering vastloopt

Roemenië laat de andere kant zien. Minister Dragoș Pîslaru zei tegen Roemeense media dat een belangrijke hervorming, de herziening van de lonen in de publieke sector om de begrotingskosten te beheersen, is doorgeschoven van betalingsaanvraag 3 naar betalingsaanvraag 6. Volgens hem blokkeerde regeringspartij PSD de maatregel (Digi24). Alleen die hervorming brengt naar verluidt € 770 miljoen in gevaar (Libertatea).

Een geblokkeerde betaling is nog geen verloren geld. De middelen blijven bevroren totdat het probleem is opgelost. Maar de RRF kent een harde einddatum: hervormingen moeten uiterlijk 31 augustus 2026 zijn afgerond, waarna alle betalingen voor het einde van het jaar moeten zijn gedaan (Europees Parlement). Wie de tijd laat weglopen, verandert opschorting uiteindelijk in verlies. De vierde Roemeense betaling, € 2,25 miljard na verificatie van 62 mijlpalen en doelen door de Commissie, laat overigens zien dat geld blijft stromen wanneer voorwaarden worden gehaald (Europese Commissie Roemenië). Het systeem dwingt af, maar straft niet automatisch.

Naleving is nog geen effect

De Europese Rekenkamer wijst op het subtielere probleem. De RRF is behoorlijk goed in het controleren of afgesproken stappen zijn gezet. Het fonds is zwakker in het aantonen dat die stappen ook echte resultaten opleveren (Europese Rekenkamer). Cyprus kan een platform voor bouwvergunningen lanceren en daarmee een mijlpaal halen. Of iemand daardoor daadwerkelijk sneller een vergunning krijgt, is een vraag die betalingsgoedkeuring alleen niet beantwoordt (ECA).

Cyprus heeft de nalevingstoets gehaald die de EU zelf heeft ontworpen. Of het programma ook maar één vergunningenrij heeft verkort, een klaslokaal heeft verbeterd of een patiënt in het buitenland heeft geholpen, blijft daarmee onbewezen. Dat geldt voor Cyprus, en eigenlijk voor de hele RRF.