Cyprus betaalt meeste kabelkosten

Een groep Republikeinse en Democratische Amerikaanse parlementariërs heeft minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio en DFC-topman Ben Black gevraagd de Great Sea Interconnector prioriteit te geven: een geplande onderzeese stroomkabel tussen Griekenland, Cyprus en Israël (Schneider House, Protothema). Washington geeft het project daarmee politiek gewicht. Geld, een leninggarantie of een bouwvergunning levert dat niet op. Vanaf nu draait vrijwel elke openstaande vraag om de rekening: wie betaalt, wanneer, en via welke stroomtarieven. Op geen van die punten ligt al een sluitend antwoord.

Aan politieke steun ontbreekt het project overigens niet. Brussel heeft de kabel aangemerkt als prioritair grensoverschrijdend project en ongeveer €657 miljoen aan subsidies toegezegd (CINEA, EUR-Lex). De Franse infrastructuurinvesteerder Meridiam tekende op 5 augustus voor een meerderheidsbelang van 66% (Greek Prime Minister). De Griekse netbeheerder ADMIE, die 34% behoudt en technisch de leiding houdt, diende op 13 augustus de investeringsaanvraag voor het traject Cyprus-Israël in bij de toezichthouders (ADMIE). Zoals we vorige week schreven, zette die aanvraag de klok aan voor de goedkeuringen die nodig zijn voordat een definitief investeringsbesluit kan vallen. Het probleem is dus niet dat niemand het project wil steunen. Het probleem is dat nog niet duidelijk is wat stroomgebruikers ervoor gaan betalen.

Waarom de kabel economisch logisch is

Cyprus is een van de laatste EU-lidstaten zonder fysieke aansluiting op het elektriciteitsnet van een buurland. Daardoor moet het eiland elke storing en elke piek in de vraag zelf opvangen. Dat houdt reservecapaciteit duur en beperkt de hoeveelheid zonne- en windstroom die het systeem kan verwerken. De kabel moet Cyprus eerst met Griekenland verbinden, en daarna met Israël. De geplande capaciteit bedraagt 1.000 MW, over een afstand van ongeveer 1.200 km (ADMIE, OT). Cyprus kan dan goedkopere stroom importeren wanneer de lokale productie krap is, en overschotten aan hernieuwbare stroom uitvoeren. Na 2029 wordt die optie waardevoller, omdat het eiland dan mogelijk een aanzienlijk deel van zijn conventionele productiecapaciteit verliest (Cyprus Mail).

De economische redenering klopt. Tussen die redenering en een werkende kabel ligt wel het hele probleem.

De rekening komt vóór de stroom

De hardste discussie gaat over kostenverhaal: wie betaalt de aanleg, en welk deel daarvan belandt op de elektriciteitsrekening? Voor het traject Griekenland-Cyprus is de kostenverdeling 63% Cyprus, 37% Griekenland. Cypriotische stroomgebruikers dragen daarmee het grootste deel van de gereguleerde last. Juist daar verzet de Cypriotische energietoezichthouder CERA zich tegen. Van de €251 miljoen die ADMIE naar eigen zeggen al heeft uitgegeven, erkent CERA slechts 32% als kosten die via nettarieven mogen worden terugverdiend (Protothema, Politis). Simpel gezegd: CERA weigert het grootste deel van ADMIE's geclaimde uitgaven door te schuiven naar de rekening van huishoudens en bedrijven. Nicosia zegt bovendien dat het vóór ingebruikname van de kabel geen verdere betalingen zal doen bovenop een intergouvernementele afspraak van €125 miljoen (Capital.gr).

Private investeerders zouden intussen een toegestaan rendement van 8,3% plus een premie van 3,7% zijn beloofd, vastgelegd voor 17 jaar (Kathimerini, Les Echos). Die opbrengsten worden uiteindelijk betaald uit dezelfde nettarieven voor stroomgebruikers. Lagere rekeningen volgen dus niet vanzelf. Daarvoor moeten toezichthouders het kostenverhaal zo vaststellen dat er nog genoeg ruimte overblijft om het voordeel van goedkopere importstroom bij huishoudens te laten landen.

Ook de financiering zelf is nog niet rond. De Cypriotische energieminister Michael Damianos noemde de instap van Meridiam een blijk van vertrouwen, maar zei dat eventuele staatsdeelname wacht op het due-diligenceonderzoek van de Europese Investeringsbank (Marine Cyprus, Sigmalive). Dagen na de ondertekening door Meridiam zijn de overnameprijs, de eigenvermogensinbreng en de verdeling van kostenoverschrijdingen nog niet openbaar. De Cypriotische oppositiepartijen AKEL en DISY eisen inzage voordat Cyprus nieuwe verplichtingen aangaat (PafosNet, Philenews). De deal is bovendien nog niet formeel aangemeld bij de Europese Commissie voor een fusietoets (CNA).

De bouwvoorbereiding vormt een apart risico. Nexans heeft naar verluidt een kabelcontract ter waarde van ongeveer €1,43 miljard plus btw, waarvan al €251,4 miljoen is betaald. Eind 2024 was 160 km kabel geproduceerd, maar een volledige opdracht om door te gaan ontbreekt nog (Capital.gr). Bodemonderzoek op zee is nog niet hervat; berichten over een maritieme kennisgeving die dat onderzoek zou toestaan, zijn niet bevestigd (Cyprus Mail). De Europese Rekenkamer heeft gewaarschuwd dat grensoverschrijdende stroomprojecten geregeld vertraging oplopen (European Court of Auditors). Het risico is concreet: consumenten kunnen al nettarieven gaan betalen voor bouwkosten voordat de kabel goedkopere of betrouwbaardere elektriciteit levert.

De brief van de Amerikaanse Congresleden noemt de DFC, de Amerikaanse ontwikkelingsfinancieringsinstelling, maar er is geen besluit van de DFC-bestuurstafel, geen term sheet en geen openbaar due-diligencetraject bekendgemaakt (Schneider House). De steunbetuiging is echt. Het geld is dat nog niet.

Wie wint, wie verliest

Als de kabel werkt zoals bedoeld, winnen Cypriotische stroomgebruikers aan leveringszekerheid en importmogelijkheden. Griekenland wordt de EU-poort voor elektriciteitsstromen uit het oostelijke Middellandse Zeegebied. Meridiam en zijn investeerders krijgen een gereguleerd infrastructuurbezit met gegarandeerde opbrengsten voor bijna twee decennia. De coalitie rond de GSI is inmiddels breder dan ooit: Athene, Nicosia, Brussel, Parijs, Washington, ADMIE, Meridiam en Nexans. De partij die bepaalt of dit infrastructuur wordt of een tariefconflict, ontbreekt nog in dat rijtje: de toezichthouders die moeten goedkeuren wat consumenten betalen.