Cyprus jaagt staatsbank door parlement

Cypriotische parlementariërs hebben volgens lokale berichtgeving tot 9 juli om te stemmen over een wet die een nieuwe, door de staat gesteunde kredietverstrekker voor kleine bedrijven opricht. De regering diende het wetsvoorstel van zestig pagina's op 25 juni in, enkele dagen voor het zomerreces. Haalt Cyprus die datum niet, dan dreigt naar schatting € 50 mln tot € 69 mln aan Europees herstelgeld weg te vallen. Een officieel Commissiedocument dat het exacte bedrag bevestigt, is er overigens niet.

Het parlement staat daarmee voor een ongemakkelijke keuze: een wet over publieke kredietverlening versneld aannemen, of Europees geld zien verdwijnen.

Brussel betaalt pas na levering

De druk komt voort uit de manier waarop Europees herstelgeld wordt uitgekeerd. De Recovery and Resilience Facility (RRF) is het coronaherstelfonds van de EU van € 723 mld, gefinancierd met gezamenlijke Europese leningen. Het fonds vergoedt geen gemaakte kosten. Het betaalt pas uit als een land aantoont dat afgesproken hervormingen zijn uitgevoerd (EUR-Lex, Verordening 2021/241).

In elk nationaal plan staan mijlpalen, zoals het aannemen van een wet of het oprichten van een instantie, en doelstellingen, zoals gerenoveerde gebouwen of ondersteunde bedrijven. Een land dient een betalingsverzoek in, de Commissie controleert de voortgang, en pas daarna volgt het geld. De Europese Rekenkamer heeft gewaarschuwd dat zwak bewijs of gemiste mijlpalen hele betalingstranches kan ophouden. De einddatum van het fonds komt inmiddels snel dichterbij.

Voor Cyprus is de mijlpaal helder: de oprichting van de Cyprus Business Development Organisation, bekend als KOAE.

Een kredietverstrekker voor bedrijven waar banken van afblijven

KOAE zou onder het ministerie van Financiën vallen en € 60 mln aan kapitaal krijgen. De instelling moet directe leningen, garanties, cofinanciering en adviesdiensten aanbieden aan mkb-bedrijven, startups en zelfstandigen (SigmaLive). Het gaat om ondernemingen die geen bankkrediet krijgen omdat zij te weinig onderpand hebben, nog geen lange staat van dienst kunnen tonen, of een risicoprofiel hebben dat commerciële banken niet accepteren.

Deposito's zou KOAE niet aannemen. Het ministerie presenteert de instelling als aanvulling op private banken, niet als concurrent. Voor adviesdiensten kan dat onderscheid standhouden. Maar zodra KOAE garanties of gesubsidieerde leningen aanbiedt in segmenten waar banken ook actief zijn, ontstaat er wel degelijk concurrentiedruk.

Als de wet wordt aangenomen en KOAE werkt zoals bedoeld, winnen vooral kleine bedrijven die nu geen toegang hebben tot financiering. De staat krijgt een permanent kredietinstrument en beschermt tegelijk zijn Europese toewijzing. Loopt het wetsvoorstel vast, dan verliezen die bedrijven toegezegde steun. Cypriotische belastingbetalers moeten dan mogelijk vervangen wat Europese subsidies hadden moeten dekken, of het programma wordt simpelweg kleiner.

Het governanceprobleem zit precies daar: een publieke instelling die krediet verdeelt, heeft juist de controle nodig die deze deadline bemoeilijkt. Wie komt in aanmerking? Hoe wordt politieke invloed buiten de deur gehouden? En komen de leningen werkelijk terecht bij bedrijven die door banken zijn geweigerd? Christiana Erotokritou, voorzitter van de financiële commissie, zei het zonder omhaal: het ministerie diende het voorstel zo laat in dat normale parlementaire toetsing de Republiek miljoenen kan kosten.

Niet alleen Cyprus

Dit is geen uitsluitend Cypriotisch probleem. In Roemenië riep de interim-premier een buitengewone parlementaire zitting bijeen om vertraagde RRF-wetten aan te nemen, met € 3,5 mld op het spel. Het patroon keert in meerdere lidstaten terug: regeringen beloofden hervormingen om gezamenlijk geleend EU-geld vrij te spelen, en parlementen moeten die beloften nu onder tijdsdruk waarmaken.

Die strengheid is bewust ingebouwd. Duitsland, dat de volgende EU-begroting met € 400 mld wil verlagen, zal toekomstige gezamenlijke Europese uitgaven alleen steunen als het kan wijzen op bewijs dat landen hun afspraken nakomen. Gemiste mijlpalen kosten Cyprus dus niet alleen vandaag geld. Ze verzwakken ook het politieke argument voor een vergelijkbaar fonds morgen.

Drie zaken blijven onduidelijk, en alle drie doen ertoe. Moet Cyprus alleen de wet aannemen, of moet KOAE ook operationeel zijn? Welk bedrag staat precies op het spel, nu lokale berichtgeving uiteenloopt van € 50 mln tot € 69 mln? En betekent een gemiste deadline dat het geld definitief verloren is, of alleen vertraagd wordt uitgekeerd? De Roemeense ervaring wijst eerder op opschorting dan op schrapping.

Het aannemen van de wet kan de eerste poort openen. Of KOAE daarna werkelijk de bedrijven bereikt waarvoor de instelling wordt opgericht, is een langere vraag. Die laat zich niet beantwoorden met een gehaaste stemming vlak voor het reces.