Cyprus wacht kabelrekening

ADMIE, de Griekse beheerder van het hoogspanningsnet, heeft de energietoezichthouders in Cyprus en Israël gevraagd te beginnen met de verdeling van de bouwkosten voor het Cyprus-Israël-deel van de Great Sea Interconnector (ADMIE, Cyprus Mail). Die kosten komen uiteindelijk terecht bij elektriciteitsverbruikers in de betrokken landen. De geplande onderzeese kabel moet Griekenland, Cyprus en Israël in één elektriciteitsverbinding samenbrengen. Daarmee verschuift het project van politieke steunbetuiging naar de vraag die er echt toe doet: wiens stroomrekening stijgt, en met hoeveel?

Dit is nog geen start van de bouw en ook geen financieringsbesluit. De toezichthouders moeten bepalen hoe de rekening wordt verdeeld en welk deel daarvan via elektriciteitstarieven mag worden terugverdiend, dus via de kilowattuurprijs die consumenten toch al betalen (Euronews Greece). Dat klinkt procedureel, maar juist deze stap beslist of het project bankabel wordt. Zonder tariefbesluit hebben financiers geen bewijs dat hun geld terugkomt. Met zo'n besluit ontstaat voorspelbare kasstroom, en pas dan wordt miljardenfinanciering realistisch.

Why the tariff decision matters more than the cable

Het mechanisme is vrij eenvoudig. Toezichthouders in elk land keuren een kostenverdeling goed. Die verdeling bepaalt vervolgens hoeveel de nationale netbeheerder in de loop der jaren bij verbruikers mag ophalen. Banken en investeerders kijken naar die gegarandeerde toekomstige inkomsten voordat zij miljarden voor de bouw beschikbaar stellen. Blijft de verdeling onduidelijk, of haakt één land af, dan loopt het project vast, hoeveel politieke steunverklaringen er ook liggen.

Het Cyprus-Israël-deel krijgt een capaciteit van 1.000 MW over ongeveer 324 km onderzeese kabel, op grote diepte. Dat maakt uit, want diepzeekabels zijn veel duurder om te onderzoeken, te leggen en te repareren (Kathimerini Greece). Het bredere traject tussen Griekenland en Cyprus beslaat circa 1.208 km en kost naar schatting ongeveer € 1,9 mrd. Daar staat ongeveer € 657 mln aan EU-cofinanciering tegenover via de Connecting Europe Facility, het Europese programma voor grensoverschrijdende infrastructuur (Enerdata, CINEA).

Volgens ADMIE laat de kosten-batenanalyse zien dat de verbinding "onder alle onderzochte scenario's" haalbaar is. De volledige studie is alleen niet gepubliceerd. Ook de investeringskosten voor het Cyprus-Israël-deel, de voorgestelde procentuele verdeling en een raming van het effect op de consumentenrekening zijn niet openbaar gemaakt (Philenews).

Cyprus gains the most — and carries the most risk

De aanvraag kwam een week nadat de Franse infrastructuurinvesteerder Meridiam een meerderheidsbelang van 66% nam in het projectvehikel. ADMIE houdt 34%. Die transactie bracht twee dingen die het project eerder miste: privaat kapitaal en een geloofwaardige langetermijninvesteerder (EnergyNews).

In de Griekse pers werd de aanvraag gezien als nieuw momentum. In Cyprus was de toon koeler. Energieminister Michalis Damianos zei dat Cyprus eerst de due diligence van de Europese Investeringsbank afwacht voordat het beslist of het als aandeelhouder instapt of conclusies over de kosten accepteert (Politis, Times of Israel). Oppositiepartij AKEL eiste volledige openbaarmaking van de voorwaarden van de Meridiam-deal en van de gevolgen voor consumenten, voordat er nieuwe verplichtingen worden aangegaan (Kathimerini Cyprus).

Die voorzichtigheid heeft een concrete reden. Cyprus is de enige EU-lidstaat zonder elektriciteitsverbinding met een ander land. Het eiland wekt zijn stroom dus volledig zelf op, doorgaans met dure geïmporteerde brandstof. Het einde van die isolatie is de grootste belofte van de kabel. Tegelijk betekent het dat Cyprus het meest te winnen heeft en daardoor de zwakste onderhandelingspositie heeft bij de kostenverdeling. Volgens één bericht zou de mogelijke verdeling voor het Griekenland-Cyprus-deel uitkomen op 63% voor Cypriotische consumenten en 37% voor Griekse consumenten, al is die verhouding door geen van beide toezichthouders bevestigd (Serbia Energy). Klopt dat, dan krijgen Cypriotische huishoudens wel degelijk tariefrisico als de kosten oplopen of goedkopere stroom later komt dan voorzien.

What remains open

Het project heeft nu twee dingen die het een jaar geleden niet had: een private sponsor die eigen vermogen wil inleggen, en een formele aanvraag die toezichthouders dwingt de kostenvraag schriftelijk te beantwoorden. Daarmee is de Great Sea Interconnector investeerbaarder dan voorheen. Gefinancierd is hij daarmee nog niet. Meridiam heeft publiekelijk niets bekendgemaakt over het betalingsschema, afspraken over kostenoverschrijdingen of voorwaarden voor afronding van de deal (Marine Cyprus). Bodemonderzoeken zijn nog niet afgerond. Ook de Turkse bezwaren in het oostelijke Middellandse Zeegebied blijven boven de kabelroutes hangen (Capital).

De echte test is of de Cypriotische toezichthouders een kostenverdeling accepteren waarbij het grootste deel bij hun eigen consumenten terechtkomt. Dat percentage verschijnt uiteindelijk gewoon op de stroomrekening.