Cyprus haast bank door voor € 1,22 miljard

Het Cypriotische parlement stemt deze maand over twee wetsvoorstellen: een voor de oprichting van een nieuwe publieke financieringsinstelling, een ander voor een stortbelasting op afval. Beide zijn gekoppeld aan de laatste geplande betaling uit Brussel. De stemming laat het eindprobleem van het Europese herstelfonds zien: wetten zijn sneller af te vinken dan economische resultaten zijn te leveren.

Zeven weken om het te bewijzen

De RRF, de Europese Herstel- en Veerkrachtfaciliteit na de pandemie, keert geld pas uit nadat Brussel heeft vastgesteld dat afgesproken hervormingen zijn uitgevoerd. Alle mijlpalen moeten uiterlijk 31 augustus 2026 zijn afgerond; de laatste betalingsverzoeken moeten op 30 september 2026 binnen zijn (Europees Parlement). Voor Cyprus gaat het om ongeveer € 1,22 miljard aan subsidies en leningen (Europese Commissie).

De twee wetsvoorstellen die nu voorliggen, gelden volgens Cypriotische berichtgeving als mijlpalen voor de negende en laatste tranche. Als ze niet op tijd worden aangenomen en gedocumenteerd, kan de Commissie de betaling opschorten op grond van de RRF-verordening. Zeven weken voor de deadline betekent vertraging dus niet alleen uitstel. Dan verdwijnt het geld.

Een ontwikkelingsbank op de klok

Het eerste wetsvoorstel richt de Cyprus Business Development Organisation op, of KOAE: een publieke instelling die leningen moet verstrekken aan kleine bedrijven, start-ups en zelfstandigen die moeilijk bankkrediet krijgen. De instelling zou beginnen met € 60 miljoen aan staatskapitaal (Politis). De beleidslogica is bekend. Kleinere ondernemingen hebben vaak een kortere kredietgeschiedenis, minder onderpand en hogere beoordelingskosten per lening. Een gespecialiseerde publieke kredietverstrekker kan dan het gat vullen dat commerciële banken laten liggen.

Een detail uit het parlementaire debat zegt wel veel. Parlementariërs en het ministerie van Financiën werden het eens over een overgangsbestuur voor één jaar, zodat KOAE kan starten en Cyprus aan de RRF-verplichting voldoet (CNA, Sigmalive). Daarmee kan KOAE de juridische drempel halen die Brussel meet, nog voordat er permanent bestuur, professionele kredietbeoordelaars of risicocontroles staan. De wet schept de instelling. Of die verstandig krediet kan verstrekken, is een andere vraag, en geen mijlpaal kan dat zo snel beantwoorden.

Als KOAE werkt, winnen vooral kleine bedrijven die nu door banken worden afgewezen. Als het niet werkt, dragen Cypriotische belastingbetalers een publieke kredietverstrekker van € 60 miljoen die vooral op papier bestaat.

Een stortbelasting zonder uitweg

Het tweede wetsvoorstel voert een gemeentelijke stortbelasting in: een heffing op afval dat naar de stortplaats gaat, bedoeld om afval richting recycling te duwen. Volgens het Europees Milieuagentschap kunnen zulke belastingen werken, maar vooral wanneer er alternatieven zijn, zoals gescheiden inzameling en voldoende composteer capaciteit (EEA).

Die voorwaarde is bepalend. Een stortbelasting verandert gedrag alleen als burgers en gemeenten ook anders kunnen handelen. Zijn er bakken, recyclinginfrastructuur en composteerinstallaties, dan kan afval worden omgeleid. Zijn die er niet, dan wordt dezelfde afvalroute alleen duurder. Cypriotische media koppelen de hervorming al aan stijgende gemeentelijke afvalheffingen (DOM LiVE). De eerste betaler is waarschijnlijk de gemeente of afvalverwerker. De uiteindelijke betaler is vermoedelijk het huishouden of het kleine bedrijf, via hogere lokale lasten.

Het patroon voorbij Cyprus

Cyprus is niet het enige land dat hervormingen naar de eindstreep probeert te duwen. De Europese Rekenkamer constateerde dat controleurs binnen het RRF-programma nog altijd moeite hebben om te volgen waar sommige middelen terechtkomen en of ze het beloofde resultaat opleveren (ECA). In een afzonderlijke audit naar met RRF-geld gefinancierde energierenovaties stelde de Rekenkamer vast dat slechts 3 van de 111 maatregelen doelen hadden die direct waren gekoppeld aan energiebesparing. Afronding vóór 2026 woog zwaarder dan meetbaar resultaat (ECA, Euronews).

De RRF moest strenger zijn dan het oude Europese uitgavemodel. Geld stroomt pas nadat hervormingen zijn geverifieerd. In de praktijk betekent verificatie vaak dat wordt gecontroleerd of een wet is aangenomen, een instelling is opgericht of een regeling is ingevoerd. Het betekent niet dat wordt vastgesteld of bedrijven krediet kregen, afvalstromen veranderden of huishoudens er baat bij hadden. Het systeem kan bevestigen dat Cyprus KOAE heeft opgericht. Het kan nog niet bevestigen dat KOAE werkt.

De RRF kan deadlines afdwingen. Deze casus laat zien dat het instrument minder sterk is in het bewijzen dat hervormingen onder tijdsdruk ook iets opleveren.