Griekse vergunning houdt Cyprus-kabel tegen

Sinds 27 oktober ligt een Frans onderzoeksschip in Heraklion op Kreta. Het wacht op Griekse toestemming om de zeebodem in kaart te brengen (ANA-MPA). Op 1 november lag het er nog steeds (To Vima). De Abeille Marengo moet het tracé in kaart brengen van de Great Sea Interconnector, de geplande stroomkabel die Cyprus met het Europese elektriciteitsnet verbindt. Cyprus betaalt het grootste deel van de kabel, maar over het tracé en de uiteindelijke kosten valt nog niets met zekerheid te zeggen.

De vergunning die het schip nog mist

De Abeille Marengo heeft Kreta als uitvalsbasis, maar mag nog niet aan het werk. De aanvraag die de Griekse kustwacht op 14 oktober indiende, was alleen een verzoek om een schip onder buitenlandse vlag in te zetten voor marien onderzoek (Hellenic Coast Guard). Er zijn nog twee stappen nodig. Eerst moet een interministeriële commissie het onderzoek goedkeuren. Daarna moet Griekenland een NAVTEX publiceren: een radiobericht dat schepen waarschuwt voor werkzaamheden in een bepaald gebied en op bepaalde data.

Het wachten duurt inmiddels al lang. Volgens Euro2day werd de onderzoeksaanvraag op 8 oktober ingediend. Ruim drie weken later was er nog geen waarschuwing. Sommige koppen spreken al van een hervatting, maar de berichten zelf beschrijven vooral voorbereidingen.

Het belangrijkste deel van het tracé ligt voor de kust van het kleine Griekse eiland Kasos. In juli 2024 staakte een eerder onderzoeksschip, de Ievoli Relume, daar zijn werkzaamheden onder druk van de Turkse marine (Deutsche Welle). Daardoor bleef de zeebodem juist in het politiek meest omstreden deel van het tracé nog in kaart te brengen.

Turkije erkent de maritieme rechten niet die Griekenland en Cyprus voor hun eilanden in die wateren opeisen (Deutsche Welle). Op 21 oktober zei de Turkse minister van Buitenlandse Zaken Hakan Fidan dat Ankara geen bezwaar zou maken als het vooraf schriftelijk bericht kreeg over de werkzaamheden en de coördinaten ervan (Cyprus Mail). Dat zou neerkomen op een diplomatieke brief aan Ankara. Een NAVTEX is iets anders: een openbare waarschuwing voor al het scheepvaartverkeer. Publiek is niet bekendgemaakt dat een van beide is verstuurd.

Zelfs een NAVTEX zou alleen aantonen dat Griekenland toestemming heeft gegeven en dat het schip van plan is te gaan werken. Dat het schip zich in het aangekondigde gebied bevindt, bewijst weinig meer. Het echte bewijs is een onderzoeksverslag of een rechtstreekse bevestiging van de uitvoerders dat zij gegevens hebben verzameld voorbij het punt waar de Ievoli Relume stopte.

Wie betaalt, en wanneer

Cyprus heeft de betaling gekoppeld aan de NAVTEX. Minister van Energie Michalis Damianos zei op 19 oktober dat de regering de procedure voor een betaling van € 25 miljoen pas zou starten zodra Griekenland de NAVTEX publiceert (CNA). Alleen het vertrek van het schip uit Heraklion is dus niet genoeg.

De betaling is gebaseerd op een besluit uit 2024 van de Cypriotische energietoezichthouder. Dat staat toe dat de staatsbegroting van 2025 tot en met 2029 jaarlijks maximaal € 25 miljoen aan aantoonbare investeringsuitgaven dekt, in totaal € 125 miljoen (CERA). Zo moeten de bouwkosten buiten de stroomrekening blijven. Als aan de voorwaarden wordt voldaan, betalen Cypriotische belastingbetalers die uitgaven dus, in plaats van stroomklanten.

De grotere rekening hangt af van het onderzoek. Cyprus betaalt 63% van de investeringskosten van het deel tussen Kreta en Cyprus; Griekenland betaalt 37% (SigmaLive). Met investeringskosten wordt bedoeld: het geld dat nodig is om de verbinding aan te leggen, voordat er stroom doorheen gaat.

Op 20 oktober zei Polyvios Lemonaris, voorzitter van de toezichthouder, tegen het parlement dat de raming van € 1,9 miljard waarschijnlijk zou worden overschreden. Volgens hem moest ongeveer 40% van het zeebodemonderzoek nog plaatsvinden en was een duurder tracé mogelijk (Cyprus Mail). Die nog niet in kaart gebrachte stukken bepalen het tracé en de prijs pas als een schip bruikbare gegevens heeft verzameld. Over de nieuwe meerderheidsinvesteerder in hetzelfde project staan overigens ook nog vragen open (To Brief).

Wat Cyprus voor het geld terugkrijgt

Cyprus is niet aangesloten op het Europese elektriciteitsnet. De hoeveelheid hernieuwbare stroom die het land moest afregelen, nam in 2025 bovendien sterk toe (European Commission). Afregelen betekent dat beschikbare zonne- of windenergie niet wordt opgewekt omdat het lokale net de stroom niet kan verwerken. De kabel moet stroom in beide richtingen vervoeren. Cyprus kan dan een overschot uitvoeren en stroom invoeren wanneer de lokale centrales tekortschieten (Deutsche Welle).

Een lagere stroomrekening voor huishoudens is een andere claim. Volgens de toezichthouder had niemand een onderzoek ingediend naar de gevolgen van het eerste kabeldeel voor de energiemarkt (SigmaLive). Zo’n onderzoek moet laten zien wat de kabel met de stroomprijzen zou doen.

De beschikbare informatie leidt tot een eenvoudige conclusie. Cyprus draagt het grootste deel van de investeringskosten van het geplande kabeldeel, terwijl het tracé en de eindprijs nog niet vaststaan. De toezichthouder heeft bovendien geen onderzoek waaruit blijkt wat stroomklanten eraan hebben. Dat bewijst niet dat de kabel zijn geld niet waard is. Het betekent wel dat Cyprus geld toezegt voordat er genoeg bewijs is om dat te beoordelen. De volgende stap die daarin verandering kan brengen, ligt bij de Griekse interministeriële commissie.