Cyprus krijgt gasroute via Egypte

Eni en TotalEnergies steken het geld in Cronos, het eerste offshoregasveld van Cyprus dat verder komt dan de verkenningsfase. Vanaf 2028 moet het gas als lng naar Europa gaan: aardgas dat zo sterk wordt gekoeld dat het vloeibaar wordt en per tanker kan worden vervoerd. De route loopt alleen volledig via Egyptische infrastructuur, terwijl Egypte zelf met een gastekort kampt.

Hoe het gas Europa bereikt

Gas uit vier onderzeese putten, ongeveer 185 km ten zuidwesten van Cyprus, moet via een nieuwe pijpleiding van 105 km worden aangesloten op het systeem rond Eni's grote Zohr-veld in Egyptische wateren (TotalEnergies, Ahram Online). Vandaar gaat het via bestaande infrastructuur naar de lng-installatie Damietta aan de Egyptische kust. Daar wordt het gas vloeibaar gemaakt, op tankers geladen en naar een Europese terminal voor hervergassing verscheept.

Die route is gekozen omdat Egypte al over installaties voor vloeibaarmaking beschikt. Een zelfstandige lng-installatie op Cyprus zou ongeveer twee keer zo duur zijn. De Cypriotische energieminister Michalis Damianos schatte de projectkosten op circa $2 miljard en zei tegen AP dat de aanleg van de pijpleiding later in 2026 kan beginnen. Die bouw zou tot 18 maanden duren, waardoor Europese afnemers al in maart 2028 gas zouden kunnen ontvangen (Euronews, ABC/AP).

Egypte heeft het gas harder nodig dan Europa

Juist die afhankelijkheid van Egypte is de kwetsbaarste schakel in het project. Egypte is van gasexporteur veranderd in netto-importeur. De binnenlandse productie daalde van ongeveer 59 bcm in 2023 naar 42 bcm in 2025. Zowel de Franse schatkist als de US Energy Information Administration wijst daarvoor op teruglopende productie bij het grote Zohr-veld en een stijgende binnenlandse vraag (French Treasury, EIA).

De Egyptische lng-import bereikte in 2025 een record van 9,01 miljoen ton, meerdere keren zoveel als Cronos in een jaar moet gaan produceren (S&P Global, EnterpriseAM). Als Egypte zelf gas tekortkomt, wordt Damietta, de installatie die Cronos-gas exporteerbaar moet maken, ook een binnenlands knelpunt. In de Cronos-overeenkomst staat bovendien een bepaling die toestaat dat ongeveer een vijfde van het gas voor Egyptische behoefte wordt gebruikt (ABC/AP). Egypte heeft dus als eerste aanspraak op een deel van de productie, nog voordat Europa iets ziet.

Een echt project, maar geen groot project

Het investeringsbesluit is echt: dit is het moment waarop bedrijven stoppen met studeren en beginnen met uitgeven. Eni, de operator met 50%, en TotalEnergies, eveneens met 50%, hebben zich vastgelegd op een veld dat in 2022 werd ontdekt, in 2024 nader werd beoordeeld en nu is goedgekeurd voor ontwikkeling. Het beoogde productieplateau ligt rond 2,8 miljoen ton lng per jaar (Eni, TotalEnergies). Beide partners verkopen hun eigen helft.

Afgezet tegen de Europese vraag zijn die volumes bescheiden. De EU importeerde in 2025 een recordhoeveelheid van 146 bcm lng en was daarmee de grootste lng-koper ter wereld (European Commission, MondoVisione/ACER). Cronos voegt wel een niet-Russische bron uit het oostelijke Middellandse Zeegebied toe, maar de bekendgemaakte volumes zijn te klein om de Europese gasprijs geloofwaardig in beweging te zetten. Er is ook geen Europese koper genoemd, geen terminalcapaciteit toegewezen en geen langlopend afnamecontract bekendgemaakt.

Politiek wint Cyprus het meest. Het eiland heeft sinds 2011 meerdere offshoregasvondsten gedaan, maar tot productie kwam het nog niet. Voor een land dat het grootste deel van zijn elektriciteit opwekt met geïmporteerde olie is eigen offshoregas al een mijlpaal voordat er ook maar één lading Europa bereikt. Cypriotische bestuurders noemden het investeringsbesluit "historisch" (Cyprus Mail, Politis). Eni en TotalEnergies krijgen intussen een snelle en relatief goedkope route naar verkoopbaar lng. Egypte houdt zijn installaties voor vloeibaarmaking aan het werk en verzekert zich contractueel van de mogelijkheid om een deel van het gas thuis te gebruiken.

Europese huishoudens hoeven van Cronos geen lagere gasrekening te verwachten. De ladingen komen terecht op een wereldwijde lng-markt waar concurrentie met Aziatische kopers, transportkosten en terminalcapaciteit de prijs bepalen.

Cronos is gefinancierd en concreet. Of het gas Europa bereikt, hangt af van de vraag of het Egyptische tekort de exportroute verandert in een binnenlandse noodklep.