Cyprus schrapt € 33 miljard uit EU-begroting

De meerjarenbegroting van de EU is van positiebepaling opgeschoven naar het echte gevecht: geld. Het eerste compromisvoorstel legt de breuklijn bloot. Blijft Europa betalen voor wegen, landbouw en regio's die burgers direct herkennen, of verschuiven miljarden naar concurrentiekracht, defensie en onderzoek? Die keuze bepaalt tot 2034 waar in 27 landen wordt geïnvesteerd.

Twee kampen, één begroting

Het Meerjarig Financieel Kader, het MFK, is het uitgavenplafond van de EU. Daarin wordt voor zeven jaar vastgelegd hoeveel Brussel mag besteden aan alles van landbouwsubsidies tot onderzoeksbeurzen. De nieuwe ronde loopt van 2028 tot en met 2034. De Europese Commissie stelde een pakket voor van bijna € 2 biljoen. Elke regering moet instemmen, want het EU-verdrag vereist unanimiteit in de Raad. Eén hoofdstad kan de deal dus blokkeren (VWEU art. 312). Dat vetorecht maakt van het MFK de grootste uitruiloperatie in de Europese politiek.

Cyprus, dat het roulerend voorzitterschap van de Raad bekleedt en de onderhandelingen leidt, legde op 11 juni de eerste concrete cijfers op tafel. Het voorstel haalt ongeveer 2% van het Commissieplan af, omgerekend zo'n € 32,8 miljard (EUNews, Reuters via ThePrint). Die korting is selectief. Het cohesiebeleid, het belangrijkste EU-instrument voor investeringen in armere regio's, zou stijgen van ongeveer € 404,9 miljard naar € 410,1 miljard. Rechtstreekse betalingen onder het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid, het GLB, gaan van circa € 259,2 miljard naar € 261 miljard (EUalive, Democrata). Op papier lijkt dat bescherming. Over zeven jaar inflatie bekeken is het toch een reële korting: het bedrag stijgt, maar de koopkracht ervan daalt.

Het Europees Concurrentiefonds, bedoeld om de innovatieachterstand op de VS en China te verkleinen, zou naar verluidt dalen van ongeveer € 398 miljard naar € 383 miljard. Ook onderzoek en defensie leveren in (Europaportalen).

Prioriteiten van gisteren of morgen?

De reacties volgden de bekende lijnen. Zestien lidstaten, aangevoerd door Spanje, Italië, Polen en Griekenland, tekenden een gezamenlijke verklaring ter verdediging van cohesiebeleid, GLB en visserijbeleid als verdragsverankerde taken. Zij noemden dit de "meest zichtbare EU-beleidsvelden" voor burgers en wezen erop dat zelfs het oorspronkelijke Commissievoorstel in reële termen al kortingen bevatte (Spaans ministerie van Buitenlandse Zaken). Portugal ging verder en verwelkomde de Cypriotische versie als "ronduit beter", omdat de nationale enveloppe voor Lissabon met ongeveer € 1,6 miljard zou kunnen stijgen ten opzichte van het Commissievoorstel (Observador, ECO).

Aan de andere kant noemde minister van Financiën Eelco Heinen het compromis een "no-go box", omdat het "prioriteiten van gisteren" zou financieren in plaats van "uitdagingen van morgen" (ANP). Duitsland wees het voorstel af als onvoldoende basis voor onderhandelingen. Berlijn betaalt immers meer aan de EU-begroting dan het terugkrijgt en wil strakkere uitgavendiscipline (Spiegel). Zweden stelde dat landbouw werd ontzien, terwijl concurrentiekracht en defensie werden uitgeknepen. De Luxemburgse minister van Buitenlandse Zaken Xavier Bettel vergeleek de sfeer aan de onderhandelingstafel met een markt in Marrakesh (RMF24).

Wie beheert het geld?

De stillere strijd gaat over zeggenschap. De Commissie wil meerdere bestaande fondsen samenbrengen in één nationaal en regionaal partnerschapsplan per land, met mijlpalen en prestatiedoelen naar het model van het coronaherstelfonds. Voorstanders noemen dat vereenvoudiging. Critici zien vooral centralisatie.

Lokale en regionale overheden waarschuwen dat de hervorming macht verschuift van regio's naar nationale hoofdsteden. CEMR, de koepel van lokale overheden, schat dat cohesiebeleid kan terugvallen naar ongeveer een vijfde van de totale EU-begroting, tegen bijna een derde nu. Bankwatch wijst erop dat regionale hoofdstukken in de nieuwe plannen optioneel zijn, niet verplicht. Middelinkomensregio's en ontwikkelende gebieden kunnen daardoor gerichte financiering verliezen. Dezelfde hervorming die voor ambtenaren papierwerk schrapt, kan gemeenten en armere regio's juist onderhandelingsmacht kosten.

Waar nu op te letten?

Niets is definitief. Het Europees Parlement verwierp op 16 juni het eerste Raadsvoorstel en eiste een 10% hogere begroting plus nieuwe eigen inkomsten (Euronews). Zonder instemming van het Parlement kan geen enkel MFK ingaan, dus de Raad kan een sobere deal niet simpelweg opleggen. Cyprus mikt op een akkoord op hoofdlijnen eind 2026. Schuift die deadline door, dan begint de EU aan 2028 zonder vastgestelde begroting. Dan worden de plafonds van het oude kader jaarlijks doorgerold. In de praktijk bevriest dat nieuwe programma's en vertraagt het investeringen in heel Europa, precies op het moment dat de concurrentiedruk uit de VS en China toeneemt.