Tsjechisch mangaan komt te laat

De Tsjechische autoriteiten hebben de locatie goedgekeurd voor een mangaanverwerkingsfabriek bij Chvaletice, in de regio Pardubice ten oosten van Praag. Daarmee zegt de staat in feite dat dit type industrie op deze grond mag komen (iROZHLAS, Zdarbuh). Bouwen kan nog niet. Het project, geleid door een Tsjechische dochter van het in Canada genoteerde Euro Manganese, mist nog een bouwvergunning, een vergunning voor mijnbouwactiviteiten, financiering, bindende afnamecontracten en een besluit van het bestuur om daadwerkelijk kapitaal vrij te maken. Commerciële productie staat gepland voor 2032 (Mining Weekly, Smallcaps).

Juist die datum wringt. De Critical Raw Materials Act (CRMA), de EU-verordening die Europa minder afhankelijk moet maken van buitenlandse leveranciers van batterijgrondstoffen, legt de ijkpunten voor leveringszekerheid vast op 2030 (Eur-Lex). Chvaletice levert tegen die tijd nul ton.

Schone logica, trage kalender

Op papier is het project opvallend aantrekkelijk. Chvaletice is geen nieuwe mijn. Het plan is om ongeveer 27 miljoen ton mijnafval te verwerken, restmateriaal uit mijnbouw in de Koude Oorlog tussen 1951 en 1975, tot hoogzuivere mangaanchemicaliën voor kathodes in elektrische autobatterijen (iROZHLAS, Newsfile). De twee geplande producten, een sulfaatprecursor en een ultrazuiver metaal, vragen om veel verdergaande raffinage dan staalproducenten nodig hebben. Precies daarom staan ze op de strategische lijst van de CRMA (Euro Manganese).

Het project heeft de status van strategisch EU-project en is ook nationaal door Tsjechië aangewezen. Dit is dus het soort project waarvoor Brussel de verordening heeft ontworpen (Mining Weekly, European Commission).

Volgens de voorlopige economische beoordeling van het bedrijf uit 2026 kan de fabriek 150.000 ton per jaar produceren, genoeg voor ongeveer 20% van de verwachte Europese vraag naar mangaan voor batterijkwaliteit. De bouw van de eerste fase zou circa $627,5 miljoen kosten (Smallcaps, National Law Review). Maar een voorlopige beoordeling is nog geen haalbaarheidsstudie. In de indiening staat immers zelf dat er geen bewezen minerale reserves zijn en dat de geraamde economische uitkomsten mogelijk nooit worden gehaald (Barchart). Het bedrijf verwacht rond de jaarwisseling van 2027 en 2028 de definitieve bouwvergunning aan te vragen (iROZHLAS). De enige bij naam genoemde klantafspraak, een niet-bindend term sheet met het Amerikaanse 6K Energy, legt geen volumes of prijzen vast (The Globe and Mail).

Fabrieken vóór grondstoffen

Europa kan batterijfabrieken sneller bouwen dan het de grondstoffen daarvoor kan veiligstellen. Duitsland laat die spanning het duidelijkst zien. PowerCo, de batterijdochter van VW, is in zijn gigafabriek in Salzgitter begonnen met productie op basis van nikkel-mangaan-kobalt-kathodes, maar verwerkte grondstoffen en delen van de productietechnologie komen nog steeds uit China (Volkswagen Group, FAZ). Voor sommige strategische grondstoffen, waaronder lithium, nikkel en zeldzame aardmetalen, is de Duitse industrie voor meer dan 99% importafhankelijk (BDI).

De economie erachter verklaart veel. Tussen 50% en 60% van de waarde van een batterij zit in winning en verwerking van materialen, terwijl slechts 15% tot 30% in celassemblage zit, precies de stap waarop Europa zich heeft gericht (Chemietechnik, Deloitte). Europa heeft eerst het deel met de lagere toegevoegde waarde opgebouwd en het waardevollere deel voorlopig bij buitenlandse leveranciers gelaten.

Voorbij de eigen deadline

De CRMA wil dat de EU in 2030 minstens 10% van de strategische grondstoffen zelf wint, 40% zelf verwerkt en 25% recyclet. Daarnaast mag de afhankelijkheid van één niet-EU-land in geen enkele verwerkingsfase boven 65% uitkomen (Eur-Lex, European Commission). Zelfs als Chvaletice zijn volledige prognose haalt, dekt het een vijfde van de Europese behoefte aan mangaan voor batterijkwaliteit, maar wel twee jaar na de streefdatum.

Europa’s batterijstrategie heeft daarmee een volgordeprobleem. Als Chvaletice de resterende vergunningen rond krijgt, ongeveer $670 miljoen ophaalt, bindende afnamecontracten sluit en een definitief investeringsbesluit neemt, kan het na 2032 een serieus deel van de oplossing worden. Volgens de huidige planning helpt het project vooral bij het Europese batterijverhaal ná 2030, niet bij het doel voor 2030.