Tsjechische belastingbetaler dicht Agroferts gat van €3.18m

De Europese Commissie heeft de EU-financiering voor Tsjechië niet bevroren. Op 8 september schortte Brussel de vergoeding op van een afgebakend deel van de uitgaven aan projecten die verband houden met het Agrofert-conglomeraat van premier Andrej Babiš. De overige EU-gelden voor Tsjechië blijven gewoon stromen. Tegelijkertijd betaalt de Tsjechische landbouwdienst SZIF Agrofert nog altijd uit publieke middelen, terwijl Brussel niet garandeert dat het Praag zal terugbetalen. Daarmee verschuift het financiële risico stilletjes naar de Tsjechische belastingbetaler.

Wat Brussel precies heeft stilgezet

De Commissie heeft de Tsjechische autoriteiten opgedragen om alle uitgaven aan projecten van ondernemingen die onder zeggenschap staan van of banden hebben met Babiš, buiten hun declaraties bij de EU te houden (EU Perspectives, EFE). De maatregel geldt voor projecten die zijn uitgevoerd na 9 december 2025, de dag waarop Babiš terugkeerde als premier. Daarbij gaat het om bedrijven binnen én buiten zijn RSVP Trust.

Ook heeft de Commissie de vergoeding van een deel van een Tsjechische declaratie voor plattelandsontwikkeling opgeschort. Volgens SZIF gaat het om € 3,18 miljoen (ongeveer CZK 76,9 miljoen), al wilde de Commissie dat bedrag niet bevestigen (Euractiv, České noviny).

Het betreft een tijdelijke onderbreking, geen definitieve afwijzing. Op grond van EU Regulation 2021/2116, waarin de financiering van het Europese landbouwbeleid is geregeld, kan die maximaal zes maanden duren en eenmaal met drie maanden worden verlengd (Euractiv). De directe landbouwbetalingen blijven buiten schot. Bij die omvangrijkere, grotendeels volgens vaste criteria toegekende subsidies hebben ambtenaren immers weinig ruimte om te bepalen wie ervoor in aanmerking komt. Ze worden bovendien betaald uit een ander EU-fonds, waarvoor andere regels gelden (European Commission).

Waarom Brussel ingreep

De redenering van de Commissie draait om Article 61 of the EU Financial Regulation. Die bepaling verplicht iedereen die betrokken is bij de besteding van EU-geld om belangenconflicten te vermijden. Babiš heeft zijn aandelen in Agrofert ondergebracht in RSVP Trust en stelt dat hij het bedrijf niet langer bezit of controleert en er evenmin financieel voordeel van heeft (ČT24).

Brussel kijkt echter naar de feitelijke constructie, niet alleen naar het etiket. Volgens berichtgeving over de structuur van de trust komt de zeggenschap weer bij de familie te liggen zodra Babiš de regering verlaat, terwijl zijn nakomelingen de beoogde economisch begunstigden zijn (Pravda). De volledige trustakte is niet openbaar, waardoor onafhankelijke controle onmogelijk blijft. Commissiewoordvoerder Louise Bogeyová sprak van een "mogelijk" belangenconflict en zei dat Brussel om aanvullende informatie had gevraagd (EUobserver). Babiš antwoordde verslaggevers dat de bezwaren van de Commissie hem "niet interesseerden" (EUobserver).

Wie het geld voorschiet

De betalingsketen bepaalt hier wie het risico draagt. Brussel betaalt Agrofert niet rechtstreeks. SZIF beoordeelt een aanvraag, keurt die goed en betaalt het bedrijf uit Tsjechische publieke middelen. Vervolgens declareert Praag die uitgave bij de Commissie en vraagt het om vergoeding uit de EU-begroting. Wanneer SZIF uitbetaalt terwijl Brussel de vergoeding tegenhoudt, heeft Agrofert het geld dus al ontvangen. Tsjechië schiet het bedrag voor en kan uiteindelijk met de rekening blijven zitten (ČT24, Česká justice).

SZIF blijft ondertussen betalen. Minister van Landbouw Martin Šebestyán stelt dat de tijdelijke onderbreking de dienst niet toestaat om betalingen aan begunstigden stop te zetten. Terugvordering zou volgens hem pas beginnen wanneer Brussel de uitgaven definitief afwijst. Onduidelijk blijft echter of het Tsjechische recht SZIF werkelijk tot doorbetaling verplicht of die slechts toestaat. De dienst heeft het juridische advies waarop zijn standpunt berust niet gepubliceerd.

Deze bevoegdheidsverdeling geldt voor alle EU-uitgaven onder gedeeld beheer: Brussel beheert de vergoedingskraan, maar de nationale autoriteiten bepalen welke ondernemingen geld ontvangen. De Commissie kan de EU-begroting dus beschermen, maar kan Praag niet beletten Agrofert te betalen. Daar liggen zowel de macht als de grens van het Brusselse ingrijpen.

Volgens iROZHLAS heeft de Commissie het Tsjechische ministerie van Regionale Ontwikkeling een maand gegeven om te reageren. Brussel heeft de Europese vergoeding opgeschort, terwijl Praag Agrofert blijft financieren. De Tsjechische belastingbetaler overbrugt daardoor het verschil en draagt het verlies wanneer Brussel de declaraties definitief afwijst en de staat het geld niet kan terugvorderen.