Droogte raakt Bulgaarse kernstroombuffer

De Bulgaarse kerncentrale Kozloduy heeft voor het eerst in haar 52-jarige bestaan de elektriciteitsproductie verlaagd, omdat de Donau te laag staat om de turbines goed te koelen. De ingreep is beperkt. Maar juist op het moment dat Roemenië en Hongarije al moeite hadden hun eigen Donaugekoelde reactoren draaiend te houden, viel daarmee de grootste reservecapaciteit in de regio deels weg.

Waarom laag water minder stroom betekent, geen reactorgevaar

Het Bulgaarse ministerie van Energie maakte op 20 augustus bekend dat blok 5 uit voorzorg ongeveer 120 MW zou terugregelen vanwege wat het ministerie "aanhoudend ongekende en kritieke" waterstanden in de Donau noemde (Bulgarian Energy Ministry, 20 Aug). Op 26 augustus bleek uit centraledata dat blok 5 was teruggevallen van circa 1.010 MW naar 850 MW, een daling van ongeveer 15% (SEGA, Fakti). Energieminister Iva Petrova zei dat er geen crisis was (Bulgarian Energy Ministry, 21 Aug).

Technisch klopt dat, maar het zegt niet alles. Donauwater koelt niet de reactorkern. Het koelt stoom in de condensors aan de turbinekant, dus in het deel dat daadwerkelijk elektriciteit maakt. Als de rivierstand zakt, krijgen inlaatpompen het moeilijker, werkt de koelkring minder efficiënt en produceert de centrale minder stroom, terwijl de nucleaire veiligheidssystemen gescheiden blijven en intact zijn (Actualno, Fakti EN). Dit is dus een stroomprobleem, geen probleem van nucleaire veiligheid.

Het gewicht zit in de herhaling. Binnen enkele weken raakte dezelfde droogte kerncentrales in drie landen. Zoals we vorige week meldden, gaf Roemenië opdracht tot noodbaggerwerk en het vrijlaten van water uit reservoirs om voldoende water bij Cernavodă te krijgen, de centrale die normaal ongeveer een vijfde van de Roemeense elektriciteit levert (Agerpres, World Nuclear Association). Hongarije gaf HUF 6,1 miljard uit aan stenen barrières en afgezonken binnenvaartschepen om het waterpeil bij Paks fysiek op te stuwen (kormany.hu). Elke centrale liep op een andere manier vast. Dezelfde rivier leverde drie verschillende technische noodgrepen op.

De buffer die kleiner werd

Toen Kozloduy terugschakelde, exporteerde Bulgarije ongeveer 30.000 MWh per dag bij een binnenlands verbruik van circa 90.000 MWh (Bulgarian Energy Ministry, 21 Aug). Dat overschot dichtte al gaten bij de buren. Op 6 augustus importeerde Roemenië tijdens de avondpiek netto 2.240 MW, waarbij Bulgarije het grootste deel van de fysieke stroom leverde (Newscenter). De verlaging bij Kozloduy veroorzaakte Roemeniës importafhankelijkheid niet. Ze verkleinde wel de aanvoer waarop Roemenië al leunde.

Het prijssignaal is in de hele regio zichtbaar. Op 26 augustus lagen de day-ahead-groothandelsprijzen, dus de prijzen die producenten en grote afnemers betalen voor stroom de volgende dag, dicht bij elkaar: Bulgarije op 172 EUR/MWh, Roemenië op 175, Hongarije op 172 en Griekenland op 173 (euenergy.live). Duitsland-Luxemburg, verder verwijderd van de spanning op het systeem, zat op 126 EUR/MWh (euenergy.live). Dat verschil laat zien hoeveel meer Zuidoost-Europese kopers betalen voor vervangende stroom zodra constante nucleaire productie, het type vermogen dat dag en nacht doorloopt, wegvalt.

Wie wint, wie betaalt

Slowakije is de duidelijkste winnaar. De kerncentrales in Bohunice en Mochovce gebruiken koeltorens in plaats van direct rivierwater, waardoor lage Donauwaterstanden ze nauwelijks raken (Denník E). In stressperiodes liep de Slowaakse stroomuitvoer naar Hongarije in sommige uren op tot meer dan 2,5 GW (SITA).

De verliezers zitten aan beide kanten van de meter. Kerncentrale-exploitanten die vastzitten aan gereguleerde of vooraf afgesproken prijzen verliezen marge wanneer zij dure vervangende stroom moeten inkopen om tekorten te dekken. Industriële gebruikers lopen als eerste risico op afschakeling: Hongaarse noodregels geven netbeheerder MAVIR de ruimte om fabrieken met een verbruik van meer dan 0,5 MW af te koppelen voordat huishoudens worden geraakt (HVG). In Roemenië stuurde Nuclearelectrica klanten een juridische waarschuwing dat het bedrijf contracten mogelijk niet kan nakomen door omstandigheden buiten zijn macht (ZF).

De Europese Commissie zei op 11 augustus dat het Europese elektriciteitssysteem ondanks extreem weer stabiel bleef (European Commission). Op continentaal niveau klopt dat. Regionaal betekende stabiliteit baggeren, binnenvaartschepen afzinken, stenen barrières bouwen, reservoirs openen en dure avondimporten betalen. Het systeem hield stand. De volgende nuttige openbaarmaking is daarom geen nieuwe geruststelling, maar de waterstand waarbij elke exploitant de productie moet verlagen, gepubliceerd voordat de volgende droogte opnieuw improvisatie afdwingt.