Droogte kost Hongarije 1,760 MW

De Donau stond vorige week zo laag dat Hongarije vrijwel al zijn kernstroom kwijtraakte, Roemenië nog maar enkele dagen verwijderd is van het stilvallen van zijn laatste werkende reactor, en regeringen in de regio fabrieken vragen hun productie terug te schroeven zodat huishoudens stroom houden.

Hoe een rivier een reactor uitschakelt

Kerncentrales gebruiken rivierwater om restwarmte af te voeren. Dat is de koude kant van het systeem dat kernenergie omzet in elektriciteit. Zakt het waterpeil, dan kunnen pompen niet genoeg water aanzuigen. Wordt de rivier te warm of stroomt zij te traag, dan duwt het geloosde koelwater de temperatuur stroomafwaarts boven de wettelijke grens. Bij droogte komen die twee problemen tegelijk.

In Paks, de enige kerncentrale van Hongarije en normaal goed voor 2.000 MW, verliep de afschakeling in stappen. Staatsenergiebedrijf MVM begon de productie te verlagen toen de Donau bij de peilschaal van de centrale onder -106 cm zakte (MVM Paks). Op 2 augustus draaide nog maar één van de acht turbogeneratoren, met ongeveer 240 MW vermogen (Portfolio, Telex). AP meldde een volledige stillegging (AP). Hoe dan ook verloor Hongarije in enkele dagen het grootste deel van zijn nucleaire basislast: de stroomproductie die normaal dag en nacht doorloopt.

In Roemenië is de marge nog kleiner. Bij Cernavoda lag reactor 1 al stil. Reactor 2 bleef aangesloten, maar het waterbekken stond op 2,02 meter, slechts 12 centimeter boven het niveau waarop de pompen uitvallen (Ziua de Constanta). Een zijkanaal bij het Bala-kanaal trok ongeveer 85% van de Donau-afvoer weg van de koelinlaat van de centrale. Het leger gebruikte gecontroleerde explosies om water terug richting de centrale te sturen (Radio Constanta). Daarmee kocht Roemenië naar schatting vier tot vijf dagen extra tijd (Agerpres).

Zon helpt rond het middaguur, niet in de avond

Overdag zien de Roemeense cijfers er beheersbaar uit. Op 3 augustus produceerde het land 6.009 MW bij een vraag van 5.212 MW, waarbij zonne-energie meer dan 45% leverde (Agerpres). Na zonsondergang valt die productie weg, terwijl airconditioning wel blijft draaien. In de avond van 31 juli produceerde Roemenië 5.239 MW, verbruikte het 7.177 MW en importeerde het 1.938 MW om het gat te dichten (Radio Timisoara). Juist in dat avondtekort doet het verlies aan kernenergie pijn.

Europa koppelt nationale stroommarkten via interconnectoren: hoogspanningskabels die elektriciteit verplaatsen van goedkopere naar duurdere zones. Toen Hongarije en Roemenië op dezelfde avonduren vervangende stroom nodig hadden, werden die kabels de schaarse factor. De Sloveense netbeheerder ELES beperkte voor 3 augustus de grensoverschrijdende capaciteit aan de Oostenrijkse grens (ELES). Groothandelsprijzen liepen op tot boven € 150/MWh, met avondpieken rond € 270/MWh, ruim boven normale zomerniveaus (Serbia Energy).

Fabrieken vangen de klap op zodat huishoudens dat niet hoeven

Beide regeringen kozen dezelfde volgorde: eerst de industrie. Een Hongaars nooddecreet gaf netbeheerder MAVIR de bevoegdheid om grote industriële en commerciële verbruikers af te schakelen of los te koppelen, terwijl huishoudens pas als laatste aan de beurt komen (HVG). Premier Péter Magyar zei dat grootverbruikers op 3 augustus voor meer dan 630 MW aan vrijwillige vermindering hadden toegezegd (Telex). Dat helpt, maar Paks levert normaal 2.000 MW. Met vrijwillige besparingen alleen sluit Hongarije dat gat niet.

In Roemenië legden autofabrikanten Dacia en Ford vrijwillig de productie stil tot 19 augustus, goed voor ongeveer 200 MW vrijgespeeld vermogen (Agerpres). Nuclearelectrica, de exploitant van Cernavoda, waarschuwde klanten dat het mogelijk niet aan leveringscontracten kan voldoen (ZF).

Huishoudens worden voorlopig beschermd door vaste contracten. Die bescherming is reëel, maar zij bestaat alleen doordat fabrieken, grensoverschrijdende importen en het net de schok opvangen. Elke megawatt aan stilgelegde productie betekent vertraagde auto's, haperende toeleveringsketens en verliezen die later zichtbaar worden. In het weekend hield het systeem stand. Blijven de rivieren laag, dan verschuift de vraag naar verplichte rantsoenering, en naar de houdbaarheid van vervangende stroom van € 270/MWh zolang regeringen huishoudens blijven ontzien ten koste van de industrie.