Donau legt Roemeense kerncentrale stil

Roemenië is op 13 augustus begonnen met het stilleggen van zijn laatste werkende kernreactor. Cernavodă Unit 2 gaat van het net omdat de Donau onder het minimale peil voor koeling is gezakt, twee weken nadat Unit 1 om dezelfde reden werd stilgelegd (Agerpres, Argus). Samen leverden de twee reactoren ongeveer 1,4 GW stroom, dag en nacht, ongeacht weer of tijdstip. Boekarest zegt het gat te kunnen vullen met import, kolen en wind. De belangrijkste reserve is daarmee wel elektriciteit kopen bij buurlanden die met dezelfde droogte kampen.

Waarom een rivier een reactor stillegt

Cernavodă heeft voortdurend Donauwater nodig voor koeling. De nationale waterautoriteit ANAR meldde dat de peilschaal bij Cernavodă was gezakt tot -230 cm, een niveau dat functionarissen niet eerder hadden gezien (Digi24, Mediafax). Stroomopwaarts, bij Baziaș, bedroeg de afvoer ongeveer 1.400 m³/s, ruwweg een derde van het normale augustusgemiddelde (Brussels Signal, Agerpres). Noodwerk met steenbakken kocht dagen, geen weken.

Het gat in de avond

Op papier heeft Roemenië genoeg vervangende opties. Op de uren waarop het ertoe doet, zijn die opties kwetsbaar.

Import is de grootste hendel. Roemenië beschikt over 3,2–4,0 GW aan grensoverschrijdende transportcapaciteit. Zoveel stroom kan fysiek het land binnenkomen, maar netcapaciteit is nog geen beschikbare elektriciteit. Aan de andere kant van de kabel moet iemand immers produceren én willen verkopen (Curs de Guvernare). De andere bronnen zijn kleiner: een herstart van 330 MW kolencapaciteit in Rovinari, ongeveer 300 MW aan door droogte beperkte waterkracht, en windvermogen dat gemiddeld rond 525 MW ligt maar kan terugvallen tot 100 MW (Digi24). Geen daarvan vervangt stabiele kernenergie die de klok rond draait.

De echte spanning ontstaat tussen 19.00 en 23.00 uur. Dan valt zonnestroom weg, is wind onzeker en blijven huishoudens airconditioning en verlichting gebruiken. Nog voordat Unit 2 werd stilgelegd, importeerde Roemenië volgens Adevărul tijdens avondpieken al ongeveer 2.150 MW, bij een totaal verbruik van rond 8.000 MW (Adevărul). Energieanalist Dumitru Chisăliță waarschuwde dat de vraag op een slechte avond niet langer de prijs is, maar "wie wordt afgeschakeld" (Mediafax). Volgens de autoriteiten lopen huishoudens geen risico op afschakeling: het noodplan zet grote industriële gebruikers vooraan bij gedwongen vermindering van verbruik (EMI Bulgaria).

De prijs blijft intussen wel onderdeel van het probleem. Wanneer goedkope kernenergie verdwijnt, vervangt Roemenië die door kolenstroom en import tegen de prijs die de markt op dat moment vraagt. Die kosten raken eerst de groothandelsmarkt en komen later bij de consument terecht. Nuclearelectrica heeft zijn klanten laten weten dat het mogelijk een beroep doet op overmacht, de juridische clausule die het bedrijf bij buitengewone omstandigheden ontslaat van leveringsverplichtingen (ZF).

De buren waarop Roemenië rekent

De twee landen die vooral tellen, zijn Hongarije en Bulgarije.

Hongarije is geen leverancier maar een concurrerende koper. Paks, de enige Hongaarse kerncentrale, verloor door dezelfde lage Donauwaterstand ongeveer 1.770 MW van zijn normale productie van 2.000 MW (MVM Paks, kormany.hu). Boedapest heeft netbeheerder MAVIR toestemming gegeven industriële gebruikers boven 0,5 MW af te schakelen, met boetes van 200% van de spotprijs (HVG).

Bulgarije is de belangrijkste uitlaatklep van de regio. De Bulgaarse export liep op 7 augustus op tot 2.180 MW, waarvan 1.355 MW naar Roemenië ging (economic.bg). Maar ook de Bulgaarse productie beweegt met de zon mee: rond het middaguur duwt zonnestroom de export omhoog, terwijl de avondvoorziening leunt op de kerncentrale Kozloduy en de kolencentrales van Maritsa. De Bulgaarse energieminister zei dat Kozloduy nog ongeveer anderhalve week marge had bij de lage Donauwaterstanden (DBR). Als die marge verder slinkt, wordt ook de grootste buffer van de regio kleiner.

Roemenië heeft de Europese Commissie ingelicht en gevraagd om een regionale adequacy assessment: een toets of er onder druk genoeg opwekking en grensoverschrijdende capaciteit beschikbaar is om aan de vraag te voldoen (HotNews). De Commissie stelde dat het Europese elektriciteitssysteem "stabiel blijft ondanks extreem weer" (European Commission). Dat zegt iets over Europa als geheel, niet over het Roemeense probleem om 21.00 uur. Het risico zit in het avondlijke importuur, wanneer twee door droogte geraakte landen elk meer dan 2.000 MW proberen weg te trekken bij dezelfde buren. Of dat leidt tot industriële afschakeling hangt af van welke Bulgaarse centrales op dat moment draaien, en hoelang Kozloduy zijn eigen Donaumarge behoudt. Over geen van beide heeft Boekarest controle.