DAX-winst stijgt, banen verdwijnen

De veertig grootste beursgenoteerde ondernemingen van Duitsland boekten in het tweede kwartaal samen een recordwinst van € 52,6 miljard uit operationele activiteiten, bijna 16% meer dan een jaar eerder. In dezelfde periode hadden zij 41.000 mensen minder in dienst (Tagesschau, Handelsblatt). Die twee cijfers horen bij elkaar. Duitse concerns verdienen goed in het buitenland, terwijl zij thuis banen schrappen. Die kloof is inmiddels groot genoeg om de industriële werkgelegenheid in Europa mee te verschuiven.

Waar de winst vandaan komt

De DAX, de hoofdindex van de Duitse beurs, is geen zuivere graadmeter voor Duitse fabrieken. In de index zitten ook telecombedrijven, verzekeraars, defensiebedrijven en farmacieconcerns. De grootste winstmaker van het kwartaal was Deutsche Telekom, met € 6,9 miljard operationele winst, voor een belangrijk deel dankzij T-Mobile US. Verzekeraar Allianz volgde met € 4,9 miljard (Handelsblatt). Zoals FAZ opmerkte, zegt de winsthausse dus weinig over de gezondheid van de Duitse industrie. Deze winsten komen uit activiteiten waarvoor geen Duitse productiemedewerkers nodig zijn.

Op de fabrieksvloer ziet het beeld er anders uit. In de auto-industrie daalde de werkgelegenheid in een jaar met 5,8% naar 691.500 banen, het laagste niveau sinds 2005. De industrie als geheel verloor 2,7% van haar personeelsbestand en kwam uit op 5,29 miljoen werknemers (Tagesschau). Bij toeleveranciers aan de auto-industrie verdween 7,6% van de banen (DW). Dat laatste cijfer weegt zwaar, omdat dezelfde krimp via toeleveringsketens doorloopt naar Midden-Europa.

Duitsland vervangt minder dan het verslijt

Bedrijven investeren niet meer genoeg in hun Duitse activiteiten om versleten machines en installaties volledig te vervangen. De Bundesbank meldde in mei dat de netto-investeringen in vaste activa, dus nieuwe machines en installaties minus afschrijving, in 2024 en 2025 negatief werden. Dat was voor het eerst sinds de hereniging (Bundesbank). Gecorrigeerd voor prijsstijgingen dalen de bedrijfsinvesteringen in machines al sinds 2019.

Achter die investeringsval zit een concurrentieprobleem. Volgens de Bundesbank komt ongeveer driekwart van het recente verlies aan Duits exportmarktaandeel door zwakkere concurrentiekracht, niet door lagere wereldvraag. De Duitse auto-export naar China is tussen 2021 en 2025 vrijwel gehalveerd (Bundesbank). De elektriciteitsprijzen voor de industrie lagen in juni 4,2% lager dan een jaar eerder (Destatis), waardoor de scherpste rand van de energieschok van 2022 en 2023 eraf is. Toch blijft de bredere kostenstructuur nieuwe productiecapaciteit ontmoedigen.

De druk verschuift naar Midden-Europa

Duitsland verankert industriële ketens in vrijwel heel Europa. Bijna 28% van de Poolse export gaat naar Duitsland (PAP Mediaroom). Voor Tsjechië ligt dat aandeel rond een derde (Novinky). De ECB heeft er overigens op gewezen dat kostendruk en zwakte via zulke verbindingen snel doorwerken (ECB).

Roemenië laat al zien hoe dat er in de praktijk uitziet. De voertuigproductie daalde in de eerste jaarhelft met 12,7%, en tussen januari 2025 en april 2026 verloren meer dan 18.000 werknemers in de autosector hun baan (PSNews, ZF). Sommige fabrieken halen nog wel orders binnen: de Tsjechische autoproductie steeg in de eerste jaarhelft met 4,5%, terwijl Škoda op volle capaciteit draait (iROZHLAS). In Hongarije sprong de voertuigproductie in juni met 21% omhoog (HVG). Maar dit zijn selectieve meevallers binnen een Europese autosector die per saldo krimpt.

Internationaal gespreide Duitse concerns beschermen hun marges met buitenlandse winsten, kostenbesparingen en een gunstige sectormix. Voor Duitsland zelf wordt het minder vanzelfsprekend dat de volgende fabriek, batterijlijn of toeleveringsorder daar terechtkomt. Die ondernemingskeuze werkt via leveranciers door naar Polen, Tsjechië, Slowakije en Roemenië. Midden-Europese fabrieken kunnen nog altijd werk winnen wanneer productie verschuift. Zekerheid over werkgelegenheid levert dat niet op, juist omdat dezelfde concerns hun Europese personeelsbestand blijven verkleinen.